Follow all the headlines and breaking news from RFI live on Facebook and Twitter: @RFI_En

La Guinée jamana na, marifacikanw mɛnna bi tarata sɔgɔma Conakry, kɛrɛnkɛrɛnnenya la Coronthie kasobon lamini na, Kaloum mara la. Conakry kirisɔsɔliso jiginakiriitigɛla ka fɔ la, nin ko ninnu kɛra ɲininibaara dɔ kɔfɛ  Conakry kasobon kɔnɔ. O waati la, telefɔniw,  ɲanaminifɛnw ani marifaw minɛna. Marabagaw y'a jira ko  marifacikanw kɔfɛ ,mɔgɔ minɛnen dɔ, n'o ye Aboubacar Diakité ye, n'a bɛ fɔ a ma ko "Toumba", bilala  Coyah kasobon kɔnɔ lakana koson.

Mɔpɛrikaramɔgɔ Charles Bailleul faatura kunu k'a si to san 98 na. France jamana in tun ye san caman sigili kɛ Mali la. A ye gafe caman sɛbɛn bamanankan na, minnu bɛ tali kɛ nsiirinw, zanaw ani daɲɛgafew la. Mali la, mɔgɔw tun y'a tɔgɔda yɛrɛ ko Ba bilen kulubali. Charles Bailleul bɛ se ka jati bamanankan sɛbɛnnikɛla ŋanaw cɛma. Professeur Mamadou Lamine SANOGO ko ten, ale ye kankow dɔnbaga ye ka bɔ Burkina FASO. An b'a lamɛn. 

Mali la, mɔbilibolilaw ka lafasatɔn ‘’Synacor’’ ye baaraɲɔngiri boloda Bamako ani Sénégal dancɛ siraw kan. U bɛ k'a laɲini u tɔɲɔgɔn minnu fagara zanviyekalo tile 29 jatigɛwalebinkaniw la Diboli ni Kayes cɛ , k’u suw ka lasegin so. Binkannin in kɛra kasɔrɔ u tun bɛ ka tajitamɔbiliw de bilasira.  

Kunu furugu-furuguw kɔ, o min kɛra sababu ye ka dɔgɔtɔrɔ sanfɛ-kalanden dɔ bɔnɛna a nin na. Basigi seginna dɔni UCAD sanfɛ kalanso kɔnɔ bi tarata. Nin wagati, kalandenw bɛ k'u ka minɛnw cɛ ka bɔ kalanso in kɔnɔ. O latigɛ yɛrɛ tala, kalanso in koɲɛnabɔ-kulu fɛ.

Sénégal jamana kan, a ko kɛlen bɛ ka fan bɛɛ minɛ nin don labanw na. Tɛgɛ dali de ko don kulu kɛrɛnkɛrɛnnenw kan minnu ka baara tun ye kafoɲɔgɔya binkanni ye ka ɲɛsin denmisɛn cɛmanw ma, minnu si b’a ta san 15 la ka jigin. Maa sugu caman de nɔminɛnen bɛ nin ko la. Mɔgɔ lakodɔnnenbaw, kalannikɛlaw, sanfɛkalandenw, forobabaarakɛlaw jalakibinen bɛ u mɔgɔ 20 de kan nin ko la. 

Kiritigɛla min bɛ ka sɛgɛsɛgɛliw kɛ RFI kunnafonidilaw Ghislaine Dupony ani Claude Verlon ka fagali kan Mali la san 2013, o kiritigɛla ye laɲini kokura ka tɛgɛ da ni ko ɲɛ gundo la sɛnbɛnw kan ni ka u cari. O laɲini kun kɛra France kɛlɛ bolo minisiriso yɔrɔ janvier kalo tile 12 tɛmɛnnen,mɔgɔ tɔɲɔnnenew ka kulu fɛ. Ghislaine Dupont ani Claude Verlon u lu jakuya minɛ na ka u to kunnafoni ɲini na RFI ye, o kɔ, u fagara novemebre kalo kile 2 san 2013 Kidal masurun yan la. 

Senegal  tigɛ dara Kafuɲɔgɔɲajɛkulu dɔ kan. O Kulu in kɔnɔ, Senegal jamanadenw ni Fransika kelen. O Sénégal, tigɛ dara kafuɲɔgɔnya jɛkulu dɔ kan. O kulu in kɔnɔ, Sénégal jamanadenw ni France ta kelen. O baaraw tun bɛ senna Dakar ni Kaolack cɛ. Sénégal polisiw ye cɛ 14 de minɛ o hokumu kɔnɔ, o minnu tɛmɛna kiritigɛlaw ɲɛkɔrɔ jumalon. U jalakilen don, cɛ ni cɛ kafoɲɔgɔnya ko la, tabiyaw latiɲɛnni ani sidabana carili.

Sénégal marabaaw ye bɔlɔlɔ sɔrɔfɛn Starlink wa 5 ka cari jamana kɔnɔ sanko ka bɔlɔlɔ sɔrɔli nɔgɔya sigidaw ma minnu yɔrɔ ka jan ni dugubaw ye. Etats-unis jamanaden Elon Musk ka cɛgɛda SpaceX ta bɔlɔlɔ sɔrɔsira Starlink donni ye jigiya ɲuman ye jamanaden bayirika fɛ, nga dɔ wɛrɛw bɛ ka jɔrɔ ko a bɛ sɔn ka nɛgɛjuru cɛgɛdaw ka buruw sisi, ka baaradaw tiɲɛ ani ka dankari kɛ jamana ka yɛrɛyeya la.

Sénégal jamana na, cilase "livreurs" ye baara ye, min bɛ ka caya kosɔbɛ nin wagati laban nunu na. Hali n'o y'a sɔrɔ a ko kɛlen don ka nɔgɔya don mɔgɔya makoɲɛciw la, cilasela nunu minnu caman bɛ kɛ "moto jakarta" la, u ka taa-ni-ka-segin ko deguntan tɛ sirabaw kan ka da a kan majɛ caman de b'u dɔw ka motoboli la Dakar dugu kɔnɔ. O kama yɛrɛ mobilibolilaw caman y'a laɲini ko marabagaw ka fɛrɛ jɔnjɔn ta u ka ko la walasa ka sirabakankasaraw ɲɛkɔrɔtigɛ. 

Mali la, Bamako ka "Cour d'appel" ye minisiiri ŋɛnma kɔrɔ, Moussa Mara ka octobre kalo tɛmɛnen kitijaabi sɛɛmɛtiya kunu Fevrier kalo tile 9. Marabaga jɛkulu ŋɛnmɔgɔ kɔrɔ in bɛ kaso la kabi san 2025 ka Aout kalo tile fɔlɔ. 

A ka tagama senfɛ Kaédi , Gorgol mara faaba kɔnɔ , Mauritanie jamanakuntigi ye kankari gɛnlɛnw de da.O kɛra wagatila min na , jatigɛwalew cayalendon Sahel mara kɔnɔ.Mohamed Ould Cheikh El Ghazouani ye foli lase a ka jamana denw ma basigi kama.A ka kumaw la , ko Mauritanie lakana sinsinlen bɛ ko fila de kan : Sɔrasiw ka cɛsiri nin jamana denw ka keleya , a k'o keleya in yɛrɛ de bɛ binkaninw kunbɛ.An ka lamɛ.

Bi bi in na, ka kɛ muso ye o te taa cɛsiri ni timinadiya kɔ barisa sisan musow kan ka k'u sen don latigɛbaw tali la, ka ɲɛmaayaw sɔrɔ ani ka kɛ misali ɲumanw ye. O de kama bi, kalansow dayɛlɛlen don musojɛkuluw fɛ walasa ka musolakaw kalan ɲɛmɔgɔya kɛcogo ɲuman na ani ka yiriwa sira don u kɔrɔ. O kɛrɛfɛ, kalanso nunu ka kɛtaw ye jumɛnw de ye? Yala u be yɛlɛma don musow ka adamadenya kɛcogo yɛrɛ la wa?  

Bi bi in na, ka kɛ muso ye o te taa cɛsiri ni timinadiya kɔ barisa sisan musow kan ka k'u sen don latigɛbaw tali la, ka ɲɛmaayaw sɔrɔ ani ka kɛ misali ɲumanw ye. O de kama bi, kalansow dayɛlɛlen don musojɛkuluw fɛ walasa ka musolakaw kalan ɲɛmɔgɔya kɛcogo ɲuman na ani ka yiriwa sira don u kɔrɔ. O kɛrɛfɛ, kalanso nunu ka kɛtaw ye jumɛnw de ye? Yala u be yɛlɛma don musow ka adamadenya kɛcogo yɛrɛ la wa?  

Niger jamana kɔnɔ, sorasiw ka fliw cayara ka taa a fɛ nin kalo laban ninnu kɔnɔ, Tillabéri mara bolo la. O baara ninnu kɛra sababu ye ka jamanaden gansaw bila farati la. Nin jateminɛ in kɛra baɲumakɛtɔn Human Rights Watch de fɛ a ka san 2026 jateminɛsɛnbɛn kɔnɔ o mn lasera ni fevrier kala in kɔnɔ. Tɔn in ka fɔ la, ko mɔgɔ 17 de fagara, sɔrasiw ka pankurun kelennabila pɛrɛnta dɔ cili senfɛ janvier kalo tɛmɛ nin.

Côte d’Ivoire jamana na, sɔmɔnkolo sɛnɛkɛlaw dusukaselendon; ka kɛŋɛ nin sɔmɔnkolo sɔngɔn jigili ye. Ninan tɛrɛti a kilo kɛra bisegin  nin san 2026 . San tɛmɛn tɛrɛti a kilo sɔngɔn tun ye bisegin nin duuru. Dɔ bɔli sɔmɔn kalo  sɔngɔn  la; o latigɛ taara Cote d’Ivoire marabagaw de fɛ. U ka fɔla ko dinɛ sugubaw la; ko sanni ka suman ka fara Dollary wari jigili ye.  Sɔmɔnkolo sɛnɛkɛlaw taa fan fɛ; o ni jɔrɔ,  hami ani kamanagban de bɛ ŋɔngɔn na.    

Sénégal jamana na, sanfɛ kalanden kelen nin tora kariɲɔgɔnaw la kunu lakana tigilamɔgɔw ni UCAD sanfè kalandenw cɛ. Kabi dɔgɔkun tɛmɛnen, sanfɛ kalanden ninnu be wulikajɔ la walasa u ka kalo caman tɛmɛnen kalandɛmɛ musaka "bourse" ka sara u ye.

Mali la, ɲɛda kura RFI kunnafonidilaw Ghislaine Dupont ani Claude Verlon ka fagali kunkan san 2013 novanburukalo la. France ka kiiritigɛla min ɲɛsinnen bɛ jatigewalekow sɛgesɛgɛli ma, ale de y'a laɲini kokura kiiri in lakanako gundolasɛbɛnw ka da kɛnɛ kan. Laɲini in ko sera France kɛlɛbolo minisiri yɛrɛ ma zanviyekalo tɛmɛnen, jamanden dɔw ka laɲini kɔnɔ.

Bamako ka Sɔsolikiriso ''Cour d'appel"   ye marabajɛlulu ɲɛmaa kɔrɔ, Moussa Mara ka ɔkutɔburukalo tɛmɛnen kiti jaabi sɛɛmɛtiya  bi fevuruyekalo tile 9. Marabagajɛkulu ŋɛnmɔgɔ kɔrɔ in bɛ kaso la kabi utikalo tile fɔlɔ san 2025. A Jalakilen don k'a ye dankari kɛ jamana tagabolo la ani ka fanga sɔsɔ, bawu ko a ka dantigɛli dɔ senfɛ bɔlɔlɔ foroba kumayɔrɔw sanfɛ, a kɛlen kɔ ka taga bɔ Kasoladen dɔw ye.

Sénégal jamana na, kabini sɔgɔmada in na, UCAD sanfɛkalandenw ni lakana tigilamɔgɔw tun bɛ ka kari ɲɔgɔn na. Sanfɛkalanden ninnu be wulikajɔ la walasa u ka kalo caman temɛnen kalandɛmɛ musaka'' bourse ''ka sara u ye. O wagati kelen na, sanfɛkalanso koɲɛnabɔkulu ye latigɛ ta ka sanfɛkalanso duminikɛyɔrɔw datugu kokura la, u tun y'o min dayɛlɛni kofɔ bi. 

Ka kɛɲɛ ni Baɲumankɛton Human Rights Watch ka dantigɛli dɔ ye , bi Niger duguden sivili 17 bɔnɔna u nin na Pankurun kelennabila ‘’drône’ ka mugujugufili dɔw senfɛ, Mogɔ 13 wɛrɛ joggina. Ko wale in kɛra zanviyekalo tile 6 kokoloko  dugu sugu kan,  Tillaberi mara la, jamana in tillebiyanfan fɛ. Niger marabagaw ma fɛn fɔ a ko kan fɔlɔ.  

Côte d’Ivoire jamana kɔnɔ, sirabakankasara dɔ kɛra San-Pedro ni Sassandra dugu cɛ kunu, o ye mɔgɔ tan ani wolonwula bɔnɛ u nin na ani ka caman wɛrɛ jogin. Tile kelen ka kɔn San-Pedro ta ɲɛ sirabakankasara wɛrɛ kɛra "autoroute du nord" siraba kan. Côte d’Ivoire jamana kɔnɔ tile fila nunu na, sirabankasara caman de kɛra.

Hali n’a ko tun madara desanburukalo tɛmɛnen laban na, mankan in wulilen don kokura kabi jumadon. O sɔrɔla Dakar Cheickh Anta DIOP sanfɛkalandenw ka laɲini de la ka taa dumuni kɛ kalanso dumunikɛyɔrɔ la gwansan bawo ko wari t’u bolo ni marabagaw m’u ka kalo 13 kalandɛmɛmusakaw juru sara. Kasɔrɔ Sénégal minisiriɲɛmɔgɔ Ousmane SONKO y’a fɔ k’a jɛya ko kalandenw ka juru fosi t’olu la.

U tɔgɔw dara kɛnɛ kan dɔɔnin dɔɔnin dɔgɔkun tɛmɛnen na, La Guinée jamanakuntigi Général Mamadi Doumbouya y'a ka marabagajɛkulu minisiri 29 bɛɛ tɔgɔ da kɛnɛ kan ka bɛn alamusadon ma. Minisiri fanba tora u nɔ la. Falen fila de ye mɔgɔw ɲɛminɛ kosɔbɛ, olu ye kiiriko minisiri ani lakanako minisiri ye. Kiiriko minisiriso yɛrɛ dira Ibrahima Sory 2 Tounkara  ma. Ale dɔnnen don kosɔbɛ La Guinée jamana kɔnɔ bawo ale de tun ye sɛtanburukalo tile 28 san 2009 kasaarakow kiiri ɲɛmɔgɔ ye.

Ka sanfɛkalandenw ye tobili la u ka sanfɛkalanso kɔnɔ, o de be senna Dakar sanfɛ kalansoba "Université Cheikh Anta Diop" kɔnɔ kabi févuruyekalo in tile wɔɔrɔ. O sɔrɔla, sanfɛkalanso in ka dumunikɛyɔrɔw datuguli la, sanfɛkalanso in koɲɛnɛbɔkulu fɛ. Kabi o de kɛra, sanfɛkalandenw ka dumuniko gɛlɛyara kosɔbɛ, fo u yɛrɛ diyagoyalen don ka tobili  kɛ u yɛrɛma.