[English] - [Cymraeg] Jill at an Alzheimer’s Walk, credit to Robin Shepherd A lasting power of attorney (also known as an LPA) is a legal document. It allows you to nominate someone you trust to step in and make decisions about your health and welfare and property and finance if you lack mental capacity to do so. Jill , from Sandhurst, has been an advocate of LPAs for longer than a decade after her late father's diagnosis of Alzheimer’s disease. Since then, she has been a long-time campaigner for research into the disease and really encourages people of any age to create an LPA. Being both an attorney and a donor, she has a great overview of the process. #### Jill shared how her experiences as a carer and campaigner inspired her to take action and set up her own LPA: Over the past decade, I’ve seen the importance of lasting powers of attorney (LPAs) from just about every angle as a daughter, a friend, a neighbour, and for myself. It’s a journey that’s been emotional, empowering, and one I hope I can help others to think about to safeguard their own future. I first came across LPAs in 2012 after my wonderful Pa was diagnosed with Alzheimer’s disease. Through contact with carers’ support groups, my family was advised to consider setting them up, to give us the legal right to help him manage his affairs when he could no longer do so himself and to speak to his doctor on his behalf. Jill and her beloved Pa, after he won an art competition at his care home We ended up doing it on his 91st birthday in 2013. The whole family came together to sign and witness the LPA. Looking back, it was incredibly emotional, and I think about it with a sense of nostalgia. We were united, doing something important to make sure Pa’s wishes would always be respected. That moment really stayed with me. Since then, I have advised many of my friends and neighbours to consider having LPAs. I have helped some with the online application process or acted as a witness to their signatures. From a carer’s point of view, I can’t stress enough how much having an LPA in place helps. When someone you love is losing their mental capacity, it’s heart-breaking. But having that legal foundation gives you something solid to lean on and is one less thing to worry about during the tough times ahead. Jill and her partner Bob. Along with younger friends and family members, are each other's attorneys After helping others, I realised it was time to sort my own affairs. My partner and I are now each other’s attorneys, and we’ve included family members and younger friends as replacement attorneys.  We have been able to share information with banks to allow us to access each other’s accounts using the LPA online codes, but this isn’t something everyone needs to do until they choose to. For me, it’s all about staying in control. An LPA means I still have a say in what happens to me, especially when it comes to my health. I’ve seen what happens when people don’t have anything in place and I knew I didn’t want to leave things to chance. To be honest, I see it a bit like an insurance policy. You hope you’ll never need it, but knowing it’s there brings real peace of mind not just for you, but for the people around you too. I volunteer with Alzheimer’s Research UK in memory of Pa and, last year, I had the honour of speaking to MPs at the Houses of Parliament about why this work matters. I am a fundraiser and I also represent those who have supported someone living with dementia at the charity. Jill’s mother Joan and Eric at Downton before Alzheimer's set in My journey has taught me that none of us know what’s around the corner, but we all deserve the chance to plan for it. However old you are, if you haven’t thought about setting up an LPA yet, I’d really encourage you to do so. It might feel like a big step but it’s one that safeguards your future.  In some ways I would say that it is even more important than writing a will! **A lasting power of attorney (also known as an LPA) is a legal document. It allows you to nominate someone you trust to step in and make decisions about your  health and welfare and property and finance if you lack mental capacity to do so.****** **Jill  is one of the many people across England and Wales who has made an LPA. It's never too early to talk about lasting powers of attorney with someone you trust.** **Start a conversation today.** **Find out more at****https://powerofattorney.campaign.gov.uk/** * * * [English] - [Cymraeg] # **Straeon Atwrneiaeth: Jill** _Jill ar Daith Gerdded Alzheimer’s, diolch i Robin Shepherd am y llun_ Dogfen gyfreithiol yw Atwrneiaeth Arhosol (a elwir hefyd yn LPA). Mae'n caniatáu i chi enwebu rhywun rydych chi'n ymddiried ynddo/ynddi i gamu i mewn a gwneud penderfyniadau am eich iechyd a'ch lles a'ch eiddo a'ch cyllid os nad oes gennych chi'r galluedd meddyliol i wneud hynny. Mae Jill , o Sandhurst, wedi bod yn eiriolwr dros atwrneiaethau arhosol ers dros ddegawd ar ôl i’w diweddar dad gael diagnosis o glefyd Alzheimer. Ers hynny, mae wedi bod yn ymgyrchu ers tro dros ymchwil i'r clefyd ac yn annog pobl o unrhyw oedran i greu atwrneiaeth arhosol.  Gan ei bod yn atwrnai ac yn rhoddwr, mae ganddi drosolwg gwych o'r broses. #### Rhannodd Jill sut mae ei phrofiadau fel gofalwr ac ymgyrchydd wedi ei hysbrydoli i weithredu a sefydlu ei LPA ei hun: Dros y degawd diwethaf, rydw i wedi gweld pwysigrwydd atwrneiaethau arhosol** ** o bron bob ochr fel merch, ffrind, cymydog, ac i mi fy hun. Mae'n siwrnai sydd wedi bod yn emosiynol, yn grymuso, ac yn un rwy'n gobeithio a all helpu eraill i feddwl am ddiogelu eu dyfodol eu hunain. Des i ar draws atwrneiaethau arhosol** ** gyntaf yn 2012 ar ôl i fy annwyl Pa gael diagnosis o glefyd Alzheimer. Drwy ddod i gysylltiad â grwpiau cymorth i ofalwyr, cynghorwyd fy nheulu i ystyried eu sefydlu, i roi’r hawl gyfreithiol i ni i’w helpu i reoli ei faterion pan na allai wneud hynny ei hun mwyach ac i siarad â’i feddyg ar ei ran. Jill and her beloved Pa, after he won an art competition at his care home Fe wnaethon ni wneud hynny adeg ei ben-blwydd yn 91 oed yn 2013. Daeth y teulu cyfan at ei gilydd i lofnodi a thystio’r atwrneiaeth**** arhosol. Wrth edrych yn ôl, roedd yn emosiynol iawn, ac rwy'n meddwl amdano gyda hiraeth. Roedden ni'n unedig, yn gwneud rhywbeth pwysig i sicrhau bod dymuniadau Pa wastad yn cael eu parchu. Arhosodd y foment honno gyda fi. Ers hynny, rydw i wedi cynghori nifer o fy ffrindiau a'm cymdogion i ystyried cael atwrneiaeth arhosol. Rydw i wedi helpu rhai gyda'r broses ymgeisio ar-lein neu wedi gweithredu fel tyst i'w llofnodion. Jill and her partner Bob. Along with younger friends and family members, are each other's attorneys O safbwynt gofalwyr, fedra i ddim pwysleisio digon cymaint mae cael atwrneiaeth arhosol yn ei le yn helpu. Pan fydd rhywun rydych chi'n ei garu yn colli eu galluedd meddyliol, mae’n dorcalonnus. Ond mae cael y sylfaen gyfreithiol honno yn rhoi rhywbeth cadarn i chi bwyso arno ac mae'n un peth yn llai i boeni amdano yn ystod y cyfnod anodd sydd o'ch blaenau. Ar ôl helpu eraill, sylweddolais ei bod hi’n bryd edrych ar fy materion fy hun. Rydw i a fy mhartner yn atwrneiod i'n gilydd erbyn hyn, ac rydyn ni wedi cynnwys aelodau o'r teulu a ffrindiau iau fel atwrneiod  wrth gefn.  Rydyn ni wedi gallu rhannu gwybodaeth gyda banciau i ganiatáu i ni gael mynediad at gyfrifon ein gilydd drwy ddefnyddio codau ar-lein yr atwrneiaeth arhosol, ond nid yw hyn yn rhywbeth y mae angen i bawb ei wneud nes eu bod yn dewis gwneud hynny. Yn bersonol, mae’n fater o aros mewn rheolaeth. Mae atwrneiaeth arhosol yn golygu bod gen i lais o hyd o ran yr hyn sy'n digwydd i fi, yn enwedig o ran fy iechyd. Rydw i wedi gweld beth sy'n digwydd pan nad oes gan bobl unrhyw beth yn ei le ac roeddwn i'n gwybod nad oeddwn i eisiau gadael pethau i hap. I fod yn onest, rwy’n ei weld braidd fel polisi yswiriant. Rydych chi'n gobeithio na fydd ei angen arnoch chi byth, ond mae gwybod ei fod yno yn dod â thawelwch meddwl go iawn nid yn unig i chi, ond i'r bobl o'ch cwmpas chi hefyd. Jill’s mother Joan and Eric at Downton before Alzheimer's set in Rydw i’n gwirfoddoli gydag Alzheimer’s Research UK er cof am Pa, a llynedd, fe ges i’r fraint o siarad ag Aelodau Seneddol yn Nhŷ’r Cyffredin ynglŷn â pham mae'r gwaith hwn yn bwysig. Rwy'n codi arian ac rydw i hefyd yn cynrychioli'r rhai sydd wedi cefnogi rhywun sy'n byw gyda dementia yn yr elusen. Mae fy siwrnai wedi fy nysgu nad oes neb yn gwybod beth sydd rownd y gornel, ond rydyn ni i gyd yn haeddu'r cyfle i gynllunio ar ei gyfer. Waeth pa mor hen rydych chi, os nad ydych chi wedi meddwl am sefydlu atwrneiaeth arhosol hyd yma, byddwn i wir yn eich annog i wneud hynny. Efallai y bydd yn teimlo fel cam mawr ond mae'n un sy'n diogelu eich dyfodol. Mewn rhai ffyrdd, byddwn i'n dweud ei fod hyd yn oed yn bwysicach nag ysgrifennu ewyllys! **Dogfen gyfreithiol yw  Atwrneiaeth Arhosol. Mae'n caniatáu i chi enwebu rhywun rydych chi'n ymddiried ynddo i gamu i mewn a gwneud penderfyniadau am eich iechyd a'ch lles a'ch eiddo a'ch cyllid os nad oes gennych chi'r galluedd meddyliol i wneud hynny.** **Mae  Jill yn un o'r nifer o bobl ledled Cymru a Lloegr sydd wedi gwneud atwrneiaeth arhosol. Nid yw byth yn rhy gynnar i siarad am atwrneiaethau arhosol gyda rhywun rydych chi'n ymddiried ynddo.** **Dechreuwch sgwrs heddiw.** **Darllenwch fwy yn****https://powerofattorney.campaign.gov.uk/**

[English] - [Cymraeg] Front-facing photo of Nick A lasting power of attorney (LPA) allows you to nominate someone you trust, known as an attorney, to step in if you lack the mental capacity to make certain decisions yourself. They are legal documents that cover decisions about health and welfare, or property and finance. Nick, 68, from Wolverhampton, has been proudly championing power of attorney services for nearly a decade. When his mother was diagnosed with dementia, an LPA was quickly set up to allow Nick and his family to protect her autonomy. Without her LPA – and Nick’s foresight – he often wonders what may have happened during those final years. #### **Nick spoke to us about the power of proactivity, and how his early experiences with LPA’s shaped his decision to become a donor in his early sixties** : Like many of you reading this, I hadn’t given much thought to a lasting power of attorney – not at first, anyway. In some ways, that’s probably the point. LPAs aren’t meant to keep you up at night or sit in a desk drawer as a gloomy ‘what if’. They’re about giving you some peace of mind – just in case. Almost like a life jacket: you hope you never need it, but you wouldn’t get on a boat without one! That’s exactly how I saw things when Mum was diagnosed with dementia. Everything felt so complicated. Things you take for granted – like managing a pension, sorting the bills, even getting carpets fitted – suddenly seemed like an uphill battle. I was doing my best to help, but without anything official in place, I kept hitting a brick wall. Banks wouldn’t talk to me, decisions were delayed, and in a situation that already felt overwhelming, everything became harder than it needed to be. Once we had her LPA in place, however, everything changed. I could act on her behalf properly – officially – and with her best interests at heart. Anything she needed in those final years, she got, and I take a lot of pride and comfort in how we were able to care for her before the end. But I’ll be honest: we left it late. Her dementia progressed quicker than we expected, and although we had everything in place in time, that panic stuck with me. So, after Mum passed away, I thought: why wait? I’m still healthy, still thinking clearly – that’s the time to do it. I couldn’t believe how straightforward it all was. I spoke to my wife and daughter, and within about half an hour I had everything printed, signed, and ready to post. Thanks to my mum, I learned that you never know what’s around the corner. I feel so much better knowing my family, and I, are taken care of should the unexpected happen. The thing is, it’s so easy to put off. We all do it. I’ve tried talking about LPAs with some of my golf buddies after a round, and the most common response I get is: “Yeah, yeah, I’ll sort that eventually.” But I know how quickly life can change. I’m already starting to see some of them becoming forgetful – and I don’t say that to be unkind. The truth is, we’re all living longer, and illnesses like dementia are becoming more common. I know some people find the idea a bit uncomfortable – like you’re always planning for the worst – but to me, it’s no different to sorting out a will, or having insurance. It’s not about being morbid; it’s about being prepared and protecting your choices. And that’s the key thing for me: choice. I got to pick people I trust, who I know will act in my best interests, no matter what. It’s a simple right that everyone deserves. Setting up an LPA was one of the easiest things I’ve ever done – and one of the most significant. It gives you peace of mind, it gives your family clarity, and most importantly, it gives you control. So, if you're still on the fence, let me put it simply: don’t wait until you need one. Do it now, while it’s still your decision to make. **Nick and his mum are one of the many families across England and Wales that have made an LPA.** **It's  never too early to talk about lasting powers of attorney with someone you trust. Start a conversation today.** **Find out more at****https://powerofattorney.campaign.gov.uk** * * * [English] - [Cymraeg] # **Straeon Atwrneiaeth:** Nick Llun o Nick sy'n ein hwynebu Mae atwrneiaeth barhaol (LPA) yn caniatáu ichi enwebu rhywun rydych chi'n ymddiried ynddynt, a elwir yn atwrnai, i gamu i mewn os nad oes gennych chi'r gallu meddyliol i wneud rhai penderfyniadau eich hun. Maen nhw’n ddogfennau cyfreithiol sy'n ymdrin â phenderfyniadau ynghylch iechyd a lles, neu eiddo a chyllid. Mae Nick, 68 oed, o Wolverhampton, wedi bod yn hyrwyddo gwasanaethau atwrneiaeth ers bron i ddegawd. Pan gafodd ei fam ddiagnosis o ddementia, sefydlwyd LPA yn gyflym i ganiatáu i Nick a'i deulu amddiffyn ei hymreolaeth. Heb ei LPA hi – a rhagwelediad Nick – mae o'n aml yn meddwl tybed beth allai fod wedi digwydd yn ystod y blynyddoedd olaf hynny. #### **Siaradodd Nick â ni am bŵer gweithredu’n rhagweithiol, a sut y gwnaeth ei brofiadau cynnar gydag Atwrneiaethau Arhosol lunio ei benderfyniad i ddod yn rhoddwr yn ei chwedegau cynnar** : Fel llawer ohonoch chi sy'n darllen hwn, doeddwn i ddim wedi rhoi llawer o feddwl i atwrneiaeth barhaol – nid ar y dechrau, beth bynnag. Mewn rhai ffyrdd, dyna’r pwynt, mae’n debyg. Nid bwriad LPAau yw eich cadw chi’n effro yn y nos nac eistedd mewn drôr desg fel ‘beth os’ digalon. Maen nhw’n ymwneud â rhoi rhywfaint o dawelwch meddwl i chi – rhag ofn. Bron fel siaced achub: rydych chi’n gobeithio na fydd ei hangen arnoch chi byth, ond fyddech chi ddim yn mynd ar gwch heb un! Dyna'n union sut roeddwn i'n gweld pethau pan gafodd Mam ddiagnosis o ddementia. Roedd popeth yn teimlo mor gymhleth. Roedd pethau rydych chi'n eu cymryd yn ganiataol - fel rheoli pensiwn, trefnu'r biliau, hyd yn oed cael carpedi wedi'u gosod - yn sydyn yn teimlo fel brwydr lafurus. Roeddwn i'n gwneud fy ngorau i helpu, ond heb unrhyw beth swyddogol yn ei le, roeddwn i'n dal i daro wal frics. Doedd banciau ddim yn siarad â mi, roedd penderfyniadau'n cael eu gohirio, ac mewn sefyllfa a oedd eisoes yn teimlo'n llethol, daeth popeth yn anoddach nag oedd angen iddo fod. Unwaith i ni roi trefn ar ei LPA, fodd bynnag, newidiodd popeth. Roeddwn yn gallu gweithredu ar ei rhan yn briodol – yn swyddogol – a hynny er mwyn ei buddiannau gorau. Unrhyw beth oedd ei angen arni yn y blynyddoedd olaf hynny, fe’i cafodd, ac rydw i’n cymryd llawer o falchder a chysur yn y ffordd y llwyddon ni i ofalu amdani cyn y diwedd. Ond mi fydda i’n onest: fe wnaethon ni adael pethau’n hwyr. Datblygodd ei dementia yn gyflymach nag yr oeddem yn ei ddisgwyl, ac er bod popeth yn ei le mewn pryd, arhosodd y panig hwnnw gyda mi. Felly, ar ôl i Mam farw, mi wnes i feddwl: pam aros? Rydw i’n dal yn iach, yn dal i feddwl yn glir - dyna'r amser i'w wneud. Doeddwn i ddim yn gallu credu pa mor syml oedd y cyfan. Fe wnes i siarad â’m ngwraig a'm merch, ac o fewn tua hanner awr roedd popeth wedi'i argraffu, ei lofnodi, ac yn barod i'w bostio. Diolch i fy mam, mi wnes i ddysgu nad ydych chi byth yn gwybod beth sydd rownd y gornel. Rydw i’n teimlo gymaint yn well gan wybod bod fy nheulu, a minnau, yn mynd i dderbyn gofal petai’r annisgwyl yn digwydd. Y peth yw, mae mor hawdd ei ohirio. Rydyn ni i gyd yn ei wneud. Rydw i wedi ceisio siarad am LPAau gyda rhai o fy ffrindiau golff ar ôl rownd, a'r ymateb mwyaf cyffredin rydw i'n ei gael yw: "Ie, ie, mi wna i sortio hynny yn y pen draw." Ond rydw i'n gwybod pa mor gyflym y gall bywyd newid. Rydw i eisoes yn dechrau gweld rhai ohonyn nhw'n mynd yn anghofus – a dydw i ddim yn dweud hynny i fod yn angharedig. Y gwir yw, rydyn ni i gyd yn byw'n hirach, ac mae afiechydon fel dementia yn dod yn fwy cyffredin. Rydw i'n gwybod bod rhai pobl yn gweld y syniad ychydig yn anghyfforddus - fel eich bod chi bob amser yn cynllunio ar gyfer y gwaethaf - ond i mi, dydi o ddim yn wahanol i drefnu ewyllys, neu gael yswiriant. Dydi o ddim yn ymwneud â bod yn morbid; mae'n ymwneud â bod yn barod ac amddiffyn eich dewisiadau. A dyna'r peth allweddol i mi: dewis. Mae'n rhaid i mi ddewis pobl rydw i’n ymddiried ynddyn nhw, pobl rydw i’n gwybod a fydd yn gweithredu er fy lles gorau, beth bynnag fo’r amgylchiadau. Mae'n hawl syml y mae pawb yn ei haeddu. Roedd sefydlu LPA yn un o'r pethau hawsaf i mi erioed ei wneud – ac un o'r rhai mwyaf arwyddocaol. Mae'n rhoi tawelwch meddwl i chi, mae'n rhoi eglurder i'ch teulu, ac yn bwysicaf oll, mae'n rhoi rheolaeth i chi. Felly, os ydych chi'n dal ar y ffens, gadewch i mi ddatgan yn syml: peidiwch ag aros nes bod ei angen arnoch chi. Gwnewch o’n awr, tra’i fod yn dal eich penderfyniad chi i’w wneud. **Mae Nick a'i fam yn un o'r nifer o deuluoedd ledled Cymru a Lloegr sydd wedi gwneud LPA.** **Dydi hi  byth yn rhy gynnar i siarad am atwrneiaethau parhaol gyda rhywun rydych chi'n ymddiried ynddynt. Dechreuwch sgwrs heddiw.** **Dysgwch fwy yn  ****https://powerofattorney.campaign.gov.uk/cy/home-page/**

[English] - [Cymraeg] Jennie sat outside a cafe A lasting power of attorney (also known as an LPA) is a legal document. It allows you to nominate someone you trust to step in and make decisions about your health and welfare and property and finance if you lack mental capacity to do so. Jennie, 49, from Gloucestershire, has recently registered her LPA. When her stepmother lost capacity to make decisions for herself at a young age, Jennie became aware of the importance of planning for the future. #### **Here, Jennie tells us about her experiences with LPAs and why she believes  it’s never too early to start a conversation about them:  ** Jennie (centre) with her son Theo (left) and husband Steven (right) When people think about lasting power of attorney (LPA), they often imagine it’s something for later life, something you deal with when you’re retired or unwell. But I’ve learned, through my work and my own family’s experience, that it’s something we should all be thinking about much earlier. As a former midwife and someone who worked closely with families through a child bereavement charity, I’ve seen the value of being prepared. Alongside a will and life insurance, having an LPA in place is one of the most thoughtful and practical things you can do — not just for yourself, but for the people you love. My husband and I set up our LPAs last year when I was 48. We didn’t use a solicitor, although we had the support of my sister, who’d done hers professionally. It was straightforward and empowering. Jennie (centre) with her sister Rachael (left) and husband Steven (right) For my own LPA, I chose three attorneys: my husband, my younger sister (who’s just had a baby herself), and my 18-year-old son. I waited until my son turned 18 so that I could include him. While I love and trust my husband and sister implicitly, I also know that life is unpredictable. I wanted to spread the responsibility across generations. Sharing the load is really important, because lots of people are willing to help. Having my son involved brings a layer of longevity and future-proofing to the decisions that might need to be made on my behalf. I’m also an attorney for my husband, and for my sister which reinforces how much we trust each other as a family. Jennie (right) with her step-mother Michele (left) My motivation for getting an LPA came from personal experience. In 2016, my stepmother, who was just 48 at the time, had a horse-riding accident that led to a brain injury. While the injury itself was being treated, doctors revealed to the family that she had a brain tumour, and within a short time she lost mental capacity. She was American, with no family in the UK, and my father had already passed away. Her elderly mother, the only living named attorney on her LPA, had to fly over from America to help. It was a lesson in how crucial it is to think not just about who you want as an attorney, but who will realistically be able to help if and when that time comes. Jennie on a white horse Later, when my stepfather became unwell it was necessary to set up his LPA. Sadly, due to the time it takes to process, it came through the day after he died. It was a sharp reminder of how close we often cut these decisions, and how much smoother things can be if we act earlier. I’m a horse rider. It’s a sport I love, but it’s one that carries risk. Life doesn’t always give us a warning before things change so my LPA gives me great peace of mind. It’s not always a comfortable conversation, but it’s one worth having. If you’re thinking it’s too early, it probably means it’s the perfect time. **Jennie  is one of the many people across England and Wales who has made an LPA. It's never too early to talk about lasting powers of attorney with someone you trust.** **Start a conversation today.** **Find out more at****https://powerofattorney.campaign.gov.uk/** * * * [English] - [Cymraeg] # **Straeon Atwrneiaeth: Jennie** Jennie yn eistedd y tu allan i gaffi Mae Atwrneiaeth Arhosol (sydd hefyd yn cael ei galw’n LPA) yn ddogfen gyfreithiol. Mae’n eich galluogi i enwebu rhywun rydych chi’n ymddiried ynddo i gamu i mewn a gwneud penderfyniadau am eich iechyd a lles a’ch eiddo a materion ariannol, os nad oes gennych chi’r galluedd meddyliol i wneud hynny. Mae Jennie, 49 oed, o Swydd Gaerloyw, wedi cofrestru ei Hatwrneiaeth Arhosol yn ddiweddar. Pan gollodd ei llysfam y galluedd i wneud penderfyniadau drosti hi ei hun yn ifanc iawn, daeth Jennie yn ymwybodol o bwysigrwydd cynllunio ar gyfer y dyfodol. #### **Yma mae Jennie yn sôn am ei phrofiadau gydag atwrniaethau arhosol, a pham mae hi'n credu nad yw hi byth yn rhy gynnar i ddechrau siarad am hynny** : Jennie (canol) gyda'i mab, Theo, (chwith) a'i gŵr, Steven, (dde) Pan fydd pobl yn meddwl am Atwrneiaeth Arhosol, maen nhw'n aml yn dychmygu mai rhywbeth i’w wneud yn nes ymlaen mewn bywyd yw hynny, rhywbeth i ddelio ag ef pan fyddwch chi wedi ymddeol neu'n sâl. Ond rydw i wedi dysgu, drwy fy ngwaith a drwy brofiad fy nheulu fy hun, ei fod yn rhywbeth y dylai pob un ohonom ei ystyried yn gynt o lawer. Fel cyn-fydwraig a rhywun a fu'n gweithio'n agos gyda theuluoedd drwy elusen profedigaeth plant, rydw i wedi gweld pa mor werthfawr yw paratoi. Ochr yn ochr ag ewyllys ac yswiriant bywyd, mae cael atwrneiaeth arhosol yn un o'r pethau mwyaf ystyriol ac ymarferol y gallwch chi ei wneud – nid dim ond i chi'ch hun, ond i'r bobl rydych chi'n eu caru hefyd. Mi wnaeth fy ngŵr a minnau drefnu ein hatwrniaethau arhosol y llynedd pan oeddwn i'n 48 oed. Wnaethon ni ddim defnyddio cyfreithiwr, ond fe gawson ni help gan fy chwaer a oedd wedi gwneud ei hatwrneiaeth arhosol hi gyda gweithiwr proffesiynol. Roedd yn broses syml, ac yn gwneud i mi deimlo bod gen i reolaeth dros fy mywyd. Jennie (canol) gyda'i chwaer, Rachael, (chwith) a'i gŵr, Steven, (dde) Ar gyfer fy atwrneiaeth arhosol fy hun, mi wnes i ddewis tri atwrnai: fy ngŵr, fy chwaer iau (sydd newydd gael babi ei hun), a fy mab 18 oed. Mi wnes i aros nes bod fy mab yn troi'n 18 oed er mwyn i mi allu ei gynnwys. Er fy mod i'n caru ac yn ymddiried yn llwyr yn fy ngŵr a fy chwaer, rydw i hefyd yn gwybod bod bywyd yn llawn troeon annisgwyl. Roeddwn i eisiau rhannu'r cyfrifoldeb rhwng y cenedlaethau. Mae’n bwysig iawn rhannu'r baich, oherwydd mae llawer o bobl yn barod i helpu. Mae cynnwys fy mab yn y broses yn ffordd o roi sicrwydd at y dyfodol ac yn dod ag elfen hirdymor i'r penderfyniadau y gallai fod angen eu gwneud ar fy rhan. Rydw i hefyd yn atwrnai i fy ngŵr, ac i fy chwaer hefyd – sy'n atgyfnerthu faint rydym ni'n ymddiried yn ein gilydd fel teulu. Jennie (dde) gyda'i llysfam, Michele, (chwith) Roedd fy nghymhelliant i gael atwrneiaeth arhosol yn deillio o brofiad personol. Yn 2016 cafodd fy llysfam, a oedd ond yn 48 oed ar y pryd, ddamwain wrth farchogaeth a arweiniodd at anaf i'r ymennydd. Er bod yr anaf ei hun yn cael ei drin, datgelodd y meddygon wrth y teulu fod ganddi diwmor ar yr ymennydd, ac o fewn cyfnod byr fe gollodd alluedd meddyliol. Americanes oedd hi. Doedd ganddi ddim teulu yn y DU, ac roedd fy nhad eisoes wedi marw. Bu'n rhaid i'w mam oedrannus, yr unig atwrnai a enwyd ar ei hatwrneiaeth arhosol a oedd yn dal yn fyw, hedfan draw o America i helpu. Roedd yn esiampl o ba mor bwysig yw meddwl nid yn unig am bwy hoffech chi ei gael fel atwrnai, ond pwy yn realistig fydd yn gallu helpu os a phan ddaw'r amser. Pan aeth fy llystad yn sâl yn nes ymlaen, bu’n rhaid trefnu ei atwrneiaeth arhosol. Yn anffodus, oherwydd ei bod yn cymryd gymaint o amser i brosesu atwrneiaeth arhosol, cafodd ei chyhoeddi ddiwrnod ar ôl i fy llystad farw. Roedd yn wers anodd ynghylch pa mor hwyr rydym ni’n gwneud y penderfyniadau hyn yn aml iawn, a chymaint yn fwy hwylus y gall pethau fod os gwnawn ni weithredu'n gynt. Jennie ar geffyl gwyn Rydw i'n marchogaeth. Rydw i’n caru’r gamp, ond mae’n gallu bod yn beryglus. Dydy bywyd ddim bob amser yn rhoi rhybudd i ni cyn i bethau newid, felly mae fy atwrneiaeth arhosol yn rhoi tawelwch meddwl mawr i mi. Dydy hi ddim bob amser yn sgwrs gyfforddus, ond mae'n un sydd werth ei chael. Os ydych chi'n meddwl ei bod hi'n rhy gynnar, mae'n siŵr mai dyma’r amser delfrydol. **Mae Jennie yn un o’r llu o bobl ledled Cymru a Lloegr sydd wedi gwneud atwrneiaeth arhosol. Dydy hi byth yn rhy gynnar i siarad am atwrneiaeth arhosol gyda rhywun rydych chi’n ymddiried ynddo.** **Dechreuwch sgwrs heddiw.** **Mae rhagor o wybodaeth ar gael ynhttps://powerofattorney.campaign.gov.uk/**

[English] - [Cymraeg] It is estimated that there are over five million people with unpaid caring responsibilities in England and Wales. According to research carried out by Carers UK, most people who provide care or support to a loved one are helping to manage their affairs in one way or another. This might include booking their doctor’s appointments, arranging their care or looking after their finances. ### **Why having an LPA matters** For anyone caring for a disabled, older or ill relative or friend, life can be very busy. Alongside providing emotional support, carers often manage someone else’s appointments, medication needs, and many day-to-day basic needs. If there aren’t formal arrangements in place to help manage a loved one’s affairs, there may be barriers when trying to deal with organisations or professionals on their behalf - which can make a difficult situation even harder. A lasting power of attorney (LPA) or deputyship order could make it easier. #### **Alison has much experience caring for both of her parents. She says:** > “With regard to the issue of dealing with service providers on behalf of your loved one, the single biggest help by far is having an LPA in place. When my mum died suddenly and my siblings and I took on Dad’s care, having an LPA was invaluable - without it a stressful situation would have been ten times worse. > > “I have an LPA for myself as well, even though I hope it won't be needed for a good few years yet!” #### **Ruth Duffin, Public Guardian and CEO of Office of the Public Guardian.** > "A Lasting Power of Attorney doesn't just offer peace of mind—it empowers individuals to take control of their futures. We've partnered with Carers UK to deliver an informational session to explain how LPAs can provide lasting reassurance for both carers and their loved ones." #### **Emily Holzhausen CBE, Director of Policy and Public Affairs at Carers UK, said:** > “For unpaid carers, having an LPA in place can bring vital reassurance – knowing you have the legal authority to support and act in the best interests of the person you care for, if they’re ever unable to make decisions for themselves. Talking about future care, finances or medical wishes can be difficult and overwhelming. But having those discussions early can make a real difference for carers, providing clarity when it’s needed most.” ### **Which LPA is right for your situation?** There are two different types of LPA. An individual can choose to make one type, or both. They are: * finance and property LPA * health and welfare LPA A finance and property LPA can be used at any time but only when the ‘donor’ has specified it’s okay to do so. It covers decisions around paying bills, handling bank accounts, and sorting out mortgages. A health and welfare LPA can only be used when an individual can’t make decisions for themself. It covers aspects of daily routine like washing and eating, medical care, moving into a care home and life sustaining treatment. **To get started straight away, visit ‘make, register or end a lasting power of attorney’. ** With thanks to Carers UK for their support on the blog. * * * [English] - [Cymraeg] # **Pwysigrwydd Atwrneiaethau Arhosol (LPAs) i ofalwyr a’u hanwyliaid** Amcangyfrifir bod dros bum miliwn o bobl â chyfrifoldebau gofal di-dâl yng Nghymru a Lloegr. Yn ôl ymchwil a gynhaliwyd gan Carers UK, mae’r rhan fwyaf o bobl sy’n darparu gofal neu gymorth i anwyliad yn helpu i reoli eu materion mewn un ffordd neu’r llall. Gallai hyn gynnwys trefnu eu apwyntiadau â meddyg, trefnu eu gofal neu ofalu am eu harian. ### **Pam fod cael LPA yn bwysig** Ar gyfer unrhyw un sy’n gofalu am berthynas neu ffrind anabl, hŷn neu sâl, gall bywyd fod yn brysur iawn. Ochr yn ochr â darparu cymorth emosiynol, mae gofalwyr yn aml yn rheoli apwyntiadau, anghenion meddyginiaeth, a llawer o anghenion sylfaenol dyddiol rhywun arall. Os nad oes trefniadau ffurfiol ar waith i helpu i reoli materion anwyliad, efallai y bydd rhwystrau wrth geisio delio â sefydliadau neu weithwyr proffesiynol ar eu rhan - a all wneud sefyllfa anodd hyd yn oed yn anoddach. Gallai atwrneiaeth arhosol (LPA) neu orchymyn dirprwyaeth ei gwneud hi'n haws. #### **Mae gan Alison lawer o brofiad o ofalu am ei dau riant. Dywed:** > “O ran y mater o ddelio â darparwyr gwasanaethau ar ran eich anwyliad, yr un cymorth mwyaf o bell ffordd yw cael LPA ar waith. Pan fu farw fy mam yn sydyn a minnau a fy mrodyr a chwiorydd yn dod yn gyfrifol am ofal Dad, roedd cael LPA yn amhrisiadwy - hebddo byddai sefyllfa llawn straen wedi bod ddeg gwaith yn waeth. > > “Mae gen i LPA ar gyfer fi fy hun hefyd, er fy mod yn gobeithio na fydd ei hangen am ychydig flynyddoedd eto!” **Ruth Duffin, Gwarcheidwad Cyhoeddus a Phrif Swyddog Gweithredol Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus.** > “Nid yw Atwrneiaeth Arhosol yn cynnig tawelwch meddwl yn unig - mae’n grymuso unigolion i gymryd rheolaeth o’u dyfodol. Rydym wedi ffurfio partneriaeth â Carers UK i gyflwyno sesiwn wybodaeth i esbonio sut y gall Atwrneiaethau Arhosol ddarparu sicrwydd parhaol i ofalwyr a’u hanwyliaid.” #### **Dywedodd Emily Holzhausen CBE, Cyfarwyddwr Polisi a Materion Cyhoeddus yn Carers UK:** > “I ofalwyr di-dâl, gall cael LPA ar waith ddod â sicrwydd hanfodol – gwybod bod gennych yr awdurdod cyfreithiol i gefnogi a gweithredu er budd gorau’r unigolyn rydych chi’n gofalu amdano, os na allant wneud penderfyniadau drostynt eu hunain byth. Gall siarad am ofal, cyllid neu ddymuniadau meddygol yn y dyfodol fod yn anodd ac yn llethol. Ond gall cael y trafodaethau hynny’n gynnar wneud gwahaniaeth gwirioneddol i ofalwyr, gan ddarparu eglurder pan fo’i angen fwyaf.” ### **Pa LPA sy’n iawn ar gyfer eich sefyllfa chi?** Mae dau fath gwahanol o LPA. Gall unigolyn ddewis gwneud un math, neu’r ddau. Yr ddau yw: * LPA ar gyfer cyllid ac eiddo * LPA ar gyfer iechyd a lles Gellir defnyddio LPA ar gyfer cyllid ac eiddo ar unrhyw adeg ond dim ond pan fydd y ‘rhoddwr’ wedi nodi ei bod yn iawn gwneud hynny. Mae’n cwmpasu penderfyniadau ynghylch talu biliau, trin cyfrifon banc, a delio â morgeisi. Dim ond pan na all unigolyn wneud penderfyniadau drosto’i hun y gellir defnyddio LPA ar gyfer iechyd a lles. Mae’n cwmpasu agweddau ar drefn ddyddiol fel ymolchi a bwyta, gofal meddygol, symud i gartref gofal a thriniaeth cynnal bywyd. **Er mwyn dechrau ar unwaith, ewch i ‘sefydlu, cofrestru neu derfynu atwrneiaeth arhosol’.** Gyda diolch i Carers UK am eu cefnogaeth gyda’r blog.

[English] - [Cymraeg] Once a lasting power of attorney (LPA) has been registered, donors and attorneys can create an account to give organisations access to view the details of that LPA online. This allows banks, healthcare providers and other selected organisations to see the details of the LPA, including information like the donor and attorney information, how decisions are made, and any instructions and preferences. The Use a lasting power of attorney (Use an LPA) service launched in July 2020 and so far, two million LPAs have been added into the service. We have continued to develop the service in response to feedback, enabling more LPAs to be registered and more details to be visible. Andy Tovey, Head of Modernising Lasting Powers of Attorney Business Readiness, said: > “The Use an LPA service has been widely embraced by customers, with the majority finding it easy and efficient to use. Seeing how many people are using the service is reassuring and we are working with other organisations to ensure our customers are being supported throughout the process. At OPG, we are striving to continue improving our services to become fit for the future.” ### How it works Once an LPA is registered, attorneys and donors are sent an activation key and an LPA reference number. If required, new activation keys can be requested through the Use an LPA service. These are explained in this video, codes and reference numbers for your LPA: To access the service, donors or attorneys need a GOV.UK One Login account – this is a new way of signing into government services, including Use an LPA. If you don't yet have an account, there is a step-by-step guide on how to set one up on the GOV.UK Use an LPA page. After a donor or attorney has created an account online, LPAs can be added to the account. A donor or attorney can then make a secure access code which they give to organisations to view an online summary of an LPA and keep track of which organisations have had access. ### **Quicker, easier and more secure than sharing your paper LPA** There are many benefits to using the online service: * it’s quicker and easier for attorneys to support the donor as both can use the service * no need for multiple copies of an LPA * allows organisations instant access to the LPA details so less waiting * all of the key information is in one place * saves paper and postage * it's a safe and secure way to give organisations access and track where the LPA has been shared Kamlesh Samji, a donor with experience of the Use an LPA service, talks about how it has benefitted him. He said: > “The Use a Lasting Power of Attorney service is easy and straight-forward to use and saves lots of time compared to previous methods of sharing LPA details. > > Managing which organisations have seen the LPA summary is a great feature and I am confident that my information and data is safe and secure. I would absolutely recommend this service.” ### Eligible LPAs Donors and attorneys with LPAs registered on or after 1 January 2016 can use the online service. ### Learn more You can learn more about use an LPA and view an LPA in our blog series. To get started straight away, visit: * Use an LPA * View an LPA * * * [English] - [Cymraeg] # Ychwanegwyd dwy filiwn o atwrneiaethau arhosol at y Gwasanaeth Defnyddio Atwrneiaeth Arhosol ar-lein Ar ôl cofrestru atwrneiaeth arhosol (LPA), gall rhoddwyr ac atwrneiod greu cyfrif fel bod sefydliadau yn gallu gweld manylion yr atwrneiaeth arhosol honno ar-lein. Mae hyn yn galluogi banciau, darparwyr gofal iechyd a sefydliadau dethol eraill i weld manylion yr atwrneiaeth arhosol, gan gynnwys gwybodaeth am y rhoddwr a’r atwrnai, sut mae penderfyniadau’n cael eu gwneud, ac unrhyw gyfarwyddiadau a dewisiadau. Lansiwyd y gwasanaeth Defnyddio Atwrneiaeth Arhosol (LPA) ym mis Gorffennaf 2020, a hyd yma mae dwy filiwn o atwrneiaethau arhosol wedi cael eu hychwanegu at y gwasanaeth. Rydym wedi parhau i ddatblygu’r gwasanaeth mewn ymateb i adborth, sy'n golygu bod modd i fwy o atwrneiaethau arhosol gael eu cofrestru a bod mwy o fanylion ar gael. Dywedodd Andy Tovey, Pennaeth Moderneiddio Parodrwydd Busnes Atwrneiaethau Arhosol: > “Mae’r gwasanaeth Defnyddio Atwrneiaeth Arhosol wedi cael ei groesawu’n eang gan gwsmeriaid, gyda’r rhan fwyaf ohonynt yn teimlo ei fod yn effeithlon ac yn hawdd ei ddefnyddio. Mae’n galonogol gweld faint o bobl sy’n defnyddio’r gwasanaeth, ac rydym yn gweithio gyda sefydliadau eraill i wneud yn siŵr bod ein cwsmeriaid yn cael eu cefnogi drwy gydol y broses. Yn Swyddfa'r Gwarcheidwad Cyhoeddus, rydym yn ymdrechu i barhau i wella ein gwasanaethau er mwyn bod yn barod at y dyfodol.” ### Sut mae’n gweithio Pan fydd atwrneiaeth arhosol yn cael ei chofrestru, bydd atwrneiod a rhoddwyr yn cael allwedd actifadu a rhif cyfeirnod yr atwrneiaeth arhosol. Os oes angen, gellir gwneud cais am allweddi actifadu newydd drwy’r gwasanaeth Defnyddio Atwrneiaeth Arhosol. I gael mynediad at y gwasanaeth, mae rhoddwyr neu atwrneiod angen cyfrif GOV.UK One Login – dyma ffordd newydd o fewngofnodi i wasanaethau’r llywodraeth, gan gynnwys Defnyddio Atwrneiaeth Arhosol. Os nad oes gennych gyfrif eto, mae canllaw cam wrth gam ar sut i greu un ar dudalen Defnyddio Atwrneiaeth Arhosol GOV.UK. Ar ôl i roddwr neu atwrnai greu cyfrif ar-lein, gellir ychwanegu atwrneiaethau arhosol at y cyfrif. Yna gall rhoddwr neu atwrnai lunio**** cod mynediad diogel y byddant yn ei roi i sefydliadau i weld crynodeb ar-lein o atwrneiaeth arhosol ac olrhain pa sefydliadau sydd wedi cael mynediad. ### Mae’n gyflymach, yn haws ac yn fwy diogel na rhannu eich atwrneiaeth arhosol ar bapur Mae llawer o fanteision yn gysylltiedig â defnyddio’r gwasanaeth ar-lein: * mae’n gyflymach ac yn haws i atwrneiod gefnogi’r rhoddwr oherwydd gall y ddau ddefnyddio’r gwasanaeth * nid oes angen mwy nag un copi o atwrneiaeth arhosol * mae’n golygu bod sefydliadau’n gallu cael mynediad ar unwaith at fanylion yr atwrneiaeth arhosol, felly mae llai o amser aros * mae’r holl wybodaeth allweddol mewn un lle * mae’n arbed papur a chostau postio * mae’n ffordd ddiogel o roi mynediad i sefydliadau a’r gallu i olrhain ble mae’r atwrneiaeth arhosol wedi cael ei rhannu Mae Kamlesh Samji, rhoddwr sydd â phrofiad o’r gwasanaeth Defnyddio Atwrneiaeth Arhosol, yn sôn am sut mae wedi bod o fudd iddo. Dywedodd: > “Mae’r gwasanaeth Defnyddio Atwrneiaeth Arhosol yn syml ac yn hawdd ei ddefnyddio ac mae’n arbed llawer o amser o’i gymharu â’r dulliau blaenorol o rannu manylion Atwrneiaethau Arhosol. > > Mae rheoli pa sefydliadau sydd wedi gweld crynodeb yr atwrneiaeth arhosol yn nodwedd wych ac rwy’n hyderus bod fy ngwybodaeth a’m data yn ddiogel. Byddwn i’n bendant yn argymell y gwasanaeth hwn.” ### Atwrneiaethau Arhosol Cymwys Gall rhoddwyr ac atwrneiod gydag atwrneiaethau arhosol sydd wedi’u cofrestru ar 1 Ionawr 2016, neu ar ôl hynny, ddefnyddio’r gwasanaeth ar-lein. ### Rhagor o wybodaeth Gallwch ddysgu mwy am ddefnyddio atwrneiaeth arhosol a gweld atwrneiaeth arhosol yn ein cyfres o flogiau. I ddechrau arni ar unwaith, ewch i: * Defnyddio atwrneiaeth arhosol * Gweld atwrneiaeth arhosol

[English] - [Cymraeg] We receive thousands of calls and emails each week from people and organisations requesting to view or search for lasting powers of attorney (LPAs). You might work for a bank, healthcare provider or local authority and need to verify that an LPA is in place so an attorney can make decisions on behalf of a donor. This blog is part of a series, answering your questions by breaking down the different stages of an LPA journey. Here we look at common questions about finding, searching and viewing them. View also: ### **Completing forms** Includes signing forms in order ### **Payments and fees** Includes cheques and applying for remissions and exemptions ### Attorneys, witnesses and certificate providers Includes making a start and who to involve ### Using your LPA Includes reference numbers, activation keys and access codes ### Reporting and making changes to your LPA Includes reporting a death and changing address * * * ### I already know there is an LPA in place – how do I view it? If you already know there is an LPA in place you can use the ‘View an LPA’ service. You will need an access code to use it. An attorney or donor will need to create an account to set up access codes using our ‘Use an LPA’ service. There is more information about how to do this on our ‘using your LPA’ blog. ### **I’m not sure if there is an LPA in place – how do I find out?   ** If you’re not sure if there is an LPA in place the best thing to do is ask the donor or attorney first and see if you can use the ‘View an LPA service’. If this isn’t possible, you can request to search the OPG registers. ### What’s the difference between searching for an LPA and ‘View an LPA’? View an LPA is the quickest, easiest and most secure way to view a summary of an LPA that you know exists.  Searching our OPG registers takes longer and can be used when you can’t get an access code from the attorney or donor, or you’re not sure if an LPA is in place. View an LPA provides an immediate summary. Searching the OPG registers can take up to 15 working days. View an LPA is for LPAs only. You can search the OPG registers for LPAs, enduring powers of attorney (EPAs), deputyships and guardianships. ### What are OPG’s registers? Our registers are lists related to legal authority and decision-making for individuals who may lack mental capacity. OPG’s registers include: **Register of Lasting Power of Attorney (LPA)** This lists individuals who have made and registered an LPA, appointing someone to make decisions on their behalf. **Register of Enduring Power of Attorney (EPA)** This contains details of EPAs made and registered before the LPA system was introduced and put in place (before 2007). **Register of Court-Appointed Deputies** This lists individuals appointed by the Court of Protection to make decisions for those who lack mental capacity (local authorities, professionals – solicitors or lay people for example: family member etc). ****Register of Guardianship Orders**** This contains details of individuals appointed as a Guardian by the High Court to look after the financial affairs of someone who is missing, is in prison abroad and cannot communicate, or has been taken hostage or kidnapped. ### How do I request a search of the OPG registers? You will need to complete an OPG100 form and send it to OPG. It is best to complete this digitally and submit it to the email address given on the form.  Forms that are printed and posted will take longer to process. You will find information about completing and sending the form on the form itself. The form also shows a a list of what you can find out by searching our registers. It may be quicker to use our View an LPA service. ### **I need to send an OPG100 form. Do I need to complete it all?   ** All mandatory sections must be completed, but not necessarily every section. An incomplete form submission will result in the OPG100 form being returned to the sender. ### Should I password protect the OPG100 form? No. The inbox is secure and adding passwords can delay access and the response. ### I need to search or view more than one LPA at the same time. How do I do this? The View an LPA service will allow you to view one LPA at a time. You will need a different access code for each LPA. If you have requested to search our registers instead of using ‘View an LPA’, all search requests will need to be on an individual OPG100 form. You could do this by sending separate emails or attaching multiple forms as attachments. If attaching multiple forms, it works best if there are fewer than 25. ### I need to find a power of attorney registered in Scotland or Northern Ireland. Can you help? No. We are responsible for LPAs and EPAs registered in England and Wales only. ### How do I find out if a missing person has a guardianship in place? A guardianship relates to the Missing Persons Act 2017. You will need to complete a GS4 form to search our guardianship register. ### I work for the police, social services or NHS. How do I conduct a search related to a safeguarding enquiry? If you are making decisions about an adult at risk or are involved in a safeguarding investigation, you may need information urgently. Please refer to the guidance on GOV.UK: Urgent enquiries: check if someone has an attorney or deputy. * * * [English] - [Cymraeg] # Atebion i’ch cwestiynau: Canfod, chwilio a gweld atwrneiaethau arhosol (LPA) Rydym yn derbyn miloedd o alwadau ac e-byst bob wythnos gan bobl a sefydliadau sy'n gwneud cais i weld neu chwilio am atwrneiaeth arhosol (LPA). Efallai eich bod yn gweithio i fanc, darparwr gofal iechyd neu awdurdod lleol a bod angen i chi wirio bod atwrneiaeth arhosol ar gael fel y gall atwrnai wneud penderfyniadau ar ran rhoddwr. Mae'r blog hwn yn rhan o gyfres, sy'n ateb eich cwestiynau trwy fynd trwy wahanol gamau proses LPA. Yma edrychwn ar gwestiynau cyffredin am ddod o hyd i, chwilio a gweld LPA. Gweler hefyd: ### **Llenwi ffurflenni** Yn cynnwys llofnodi ffurflenni mewn trefn ### **Taliadau a ffioedd** Yn cynnwys sieciau a gwneud cais am ostyngiadau ac esemptiadau ### **Atwrneiod, tystion a darparwyr tystysgrif** Mae’n cynnwys dechrau arni a phwy i’w gynnwys ### **Defnyddio eich LPA** Yn cynnwys cyfeirnodau, allweddi ysgogi a chodau mynediad ### **Adrodd a gwneud newidiadau i’ch LPA** Yn cynnwys rhoi gwybod am farwolaeth a newid cyfeiriad * * * ### **Rwy'n gwybod eisoes bod LPA ar gael – sut ydw i'n ei gweld?** Os ydych chi eisoes yn gwybod bod LPA ar gael, gallwch ddefnyddio'r gwasanaeth 'Gweld LPA'. Bydd angen cod mynediad arnoch i'w ddefnyddio. Bydd angen i atwrnai neu roddwr greu cyfrif i sefydlu codau mynediad gan ddefnyddio ein gwasanaeth 'Defnyddio LPA'. Mae mwy o wybodaeth am sut i wneud hyn ar ein blog 'defnyddio'ch LPA'. ### Dydw i ddim yn siŵr a oes LPA ar gael – sut ydw i'n cael gwybod? Os nad ydych chi'n siŵr a oes LPA, y peth gorau i'w wneud yw gofyn i'r rhoddwr neu'r atwrnai yn gyntaf a gweld os oes modd i chi ddefnyddio'r gwasanaeth 'Gweld LPA'. Os nad yw hyn yn bosibl, gallwch wneud cais ichwilio'r cofrestri Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus (OPG). ### Beth yw'r gwahaniaeth rhwng chwilio am LPA a 'Gweld LPA'? Gweld LPA yw'r ffordd gyflymaf, hawsaf a mwyaf diogel o weld crynodeb o LPA rydych chi'n gwybod sy’n bodoli.  Mae chwilio ein cofrestri OPG yn cymryd mwy o amser a gellir eu defnyddio pan na allwch gael cod mynediad gan yr atwrnai neu'r rhoddwr, neu os nad ydych yn siŵr os oes yna LPA. Mae Gweld LPA yn rhoi crynodeb yn syth i chi. Gall chwilio cofrestri OPG gymryd hyd at 15 diwrnod gwaith. Mae Gweld LPA ar gyfer LPA yn unig. Gallwch chwilio cofrestri OPG am LPA, atwrneiaeth barhaus (ETA), dirprwy a gwarcheidwad. ### Beth yw cofrestri Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus? Rhestrau yw ein cofrestri sy'n ymwneud ag awdurdod cyfreithiol a gwneud penderfyniadau ar gyfer unigolion sydd efallai heb allu meddyliol. Mae cofrestri Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus yn cynnwys: **Cofrestr Atwrneiaeth Arhosol (LPA)** Mae hon yn rhestru unigolion sydd wedi gwneud a chofrestru LPA, gan benodi rhywun i wneud penderfyniadau ar eu rhan. **Cofrestr Atwrneiaeth Barhaus (EPA)** Mae hon yn cynnwys manylion EPA a wnaed ac a gofrestrwyd cyn i'r system LPA gael ei chyflwyno a'i sefydlu (cyn 2007). **Cofrestr Dirprwyon a Benodwyd gan y Llys** Mae hon yn rhestru unigolion a benodwyd gan y Llys Gwarchod i wneud penderfyniadau ar gyfer y rhai sydd heb alluedd meddyliol (awdurdodau lleol, gweithwyr proffesiynol – cyfreithwyr neu bobl leyg er enghraifft: aelod o'r teulu ac ati). ****Cofrestr Gorchmynion Gwarcheidiaeth**** Mae hon yn cynnwys manylion unigolion a benodwyd yn Warcheidwad gan yr Uchel Lys i ofalu am faterion ariannol rhywun sydd ar goll, sydd yn y carchar dramor ac nad yw'n gallu cyfathrebu, neu a gymerwyd yn wystl neu a herwgipiwyd. ### Sut ydw i'n gwneud cais i chwilio cofrestri Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus? Bydd angen i chi lenwi ffurflen OPG100 a'i hanfon at Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus. Mae'n well i chi lenwi hon yn ddigidol a'i hanfon i'r cyfeiriad e-bost a roddir ar y ffurflen.  Bydd ffurflenni sy'n cael eu hargraffu a'u postio yn cymryd mwy o amser i'w prosesu. Fe welwch wybodaeth am lenwi ac anfon y ffurflen ar y ffurflen ei hun. Mae'r ffurflen hefyd yn dangos rhestr o'r hyn y gallwch ei ddarganfod trwy chwilio ein cofrestri. Efallai y bydd yn gyflymach defnyddio ein gwasanaeth Gweld LPA. ### Mae angen i mi anfon ffurflen OPG100. Oes angen i mi ei chwblhau i gyd? Rhaid cwblhau pob adran orfodol, ond nid o reidrwydd pob adran. Os byddwch yn anfon ffurflen anghyflawn mae’n bosibl y bydd y ffurflen OPG100 yn cael ei hanfon yn ôl atoch. ### Oes angen defnyddio cyfrinair i ddiogelu'r ffurflen OPG100? Nac oes. Mae'r mewnflwch yn ddiogel a gall ychwanegu cyfrineiriau oedi mynediad a'r ymateb. ### Mae angen i mi chwilio neu weld mwy nag un LPA ar yr un pryd. Sut ydw i'n gwneud hyn? Bydd y gwasanaeth Gweld LPA yn caniatáu ichi weld un LPA ar y tro. Bydd angen cod mynediad gwahanol arnoch ar gyfer pob LPA. Os ydych chi wedi gwneud cais i chwilio ein cofrestri yn hytrach na defnyddio 'Gweld LPA', bydd angen i bob cais chwilio fod ar ffurflen OPG100 unigol. Gallech wneud hyn trwy anfon negeseuon e-bost ar wahân neu atodi mwy nag un ffurflen fel atodiadau. Os ydych chi'n atodi sawl ffurflen, mae'n gweithio orau os oes llai na 25. ### Mae angen i mi ddod o hyd i atwrneiaeth arhosol sydd wedi'i gofrestru yn yr Alban neu Ogledd Iwerddon. Ydych chi’n gallu helpu? Nac ydym. Rydyn ni’n gyfrifol am LPA ac EPA sydd wedi'u cofrestru yng Nghymru a Lloegr yn unig. ### Sut ydw i'n darganfod a oes gan berson coll warcheidiaeth? Mae gwarcheidiaeth yn ymwneud â Deddf Personau Coll 2017. Bydd angen i chi lenwi ffurflen GS4 i chwilio ein cofrestr gwarcheidiaeth. ### Rwy'n gweithio i'r heddlu, gwasanaethau cymdeithasol neu'r GIG. Sut ydw i'n cynnal chwiliad yn ymwneud ag ymholiad diogelu? Os ydych chi'n gwneud penderfyniadau am oedolyn mewn perygl neu'n ymwneud ag ymchwiliad diogelu, efallai y bydd angen gwybodaeth arnoch ar frys. Edrychwch ar y canllawiau ar GOV.UK: Ymholiadau brys: gwirio a oes gan rywun atwrnai neu ddirprwy. * * * #### We can’t comment on specific applications and cases here and won’t publish questions containing personal information. You can contact customerservices@publicguardian.gov.uk / 0300 456 0300. It will help to have your LPA information to hand so we can help you as quickly as possible. A list of what to include is available in the ‘reporting and making changes to your LPA’ blog. #### Ni allwn roi sylwadau ar geisiadau ac achosion penodol yma ac ni fyddwn yn cyhoeddi cwestiynau sy’n cynnwys gwybodaeth bersonol. Gallwch gysylltu â ni ar: customerservices@publicguardian.gov.uk / 0300 456 0300. Bydd yn help os bydd yr wybodaeth am yr LPA gennych wrth law er mwyn i ni allu eich helpu mor gyflym â phosibl. Mae rhestr o’r hyn i’w gynnwys ar gael yn y blog ‘adrodd a gwneud newidiadau i’ch LPA’.