Astrid Roemer, een van de grootste schrijvers uit het Nederlandse taalgebied, is op 78-jarige leeftijd overleden. Ze was eigenzinnig, scherp, origineel en veelzijdig, net als het meermaals bekroonde oeuvre dat ze nalaat.

Nisrine Mbarki Ben Ayad wordt de nieuwe Dichter der Nederlanden. Zij zal de komende twee jaar de titel dragen en optreden als nationaal ambassadeur voor de poëzie, onder meer door te dichten bij landelijke...

Wie de laatste weken inlogt op X, het voormalige Twitter, moet zich eerst een weg banen door foto's van vrouwen in bikini, om de meninkjes van grote denkers als Wierd Duk en Marga Bult tot zich te nemen. Gebruikers hebben er lol in gekregen om Grok, de AI-robot van X, te vragen om vrouwen in bikini ...

YouTube video by vpro poezie

Big Tech Oligopoly helps the Trump Administration crack down on free speech

Dieuke Boissevain schreef begin jaren veertig twee romans die al heel snel in het Duits werden vertaald. Ze verschenen bij een Zwitserse uitgever. Eén van haar romans werd ook vertaald in het Tsjechisch. De vertalingen van haar misdaadroman _Discrete dood_ bleken opmerkelijk genoeg eerder in de KB in Den Haag aanwezig te zijn dan de oorspronkelijk Nederlandse uitgave. Dieuke Boissevain was ook actief voor het toneel, vooral door haar rol binnen de Vereeniging van Vrouwelijke Studenten in Leiden. In 1935 publiceerde zij een toneelstuk over man-vrouwverhoudingen:_Tot in lengte van dagen._ Foto bij aanvraag paspoort van Dieuke Machteld Hilda Boissevain, geboren 5 december 1910 – Archief Gooi en Vechtstreek, Netherlands – CC BY-SA. ## **Patriciërsfamilie** Dieuke Boissevain, voluit Dieuke Machteld Hilda Boissevain, leefde van 1910 tot 1987 en behoorde tot de befaamde Nederlandse patriciërsfamilie Boissevain. De Boissevains kwamen als hugenoten naar Nederland in de zeventiende eeuw. Dieuke Boissevain was één van de maar liefst tien kinderen van ammoniakfabrikant Charles Ernest Henri Boissevain en de bekende feministe Maria Boissevain-Pijnappel, die o.a. voorzitter was van de Nederlandsche Bond voor Vrouwenkiesrecht. Maria Boissevain moet niet verward worden met die andere beroemde feministe met dezelfde achternaam, Mia Boissevain, die uiteraard wel familie was van Charles en Maria (alle Boissevains zijn familie van elkaar). De dochters van Charles en Maria werden vereeuwigd op het schilderij _De zes dochters Boissevain_ van Thérèse Schwartze uit 1916 (collectie Amsterdam Museum). Dieuke is de jongste op dit portret, leunend op haar handen. Dieuke Boissevain studeerde rechten in Leiden, was werkzaam als jurist en trouwde met econoom Carel Marie Nienhuys (1909-2003). Thérèse Schwartze, _De zes dochters Boissevain_ , 1916. ## **Tot in lengte van dagen..** Vanaf het begin van haar studententijd was Dieuke Boissevain actief in de toneelwereld. Zij was praeses van de toneelcommissie van de Vereeniging voor Vrouwelijke Studenten te Leiden (VVSL). In 1935 verscheen van haar hand het toneelstuk _Tot in lengte van dagen.._ dat in hetzelfde jaar werd opgevoerd tijdens het zevende lustrum van de vereniging. Boissevain speelde bij de opvoering van dit stuk zelf de hoofdrol, dat van het jonge meisje Sonja Terwoude. Sonja is werkzaam op het Bureau voor Advies aan Werkende Vrouwen dat geleid wordt door haar tante. Samen staan ze vrouwen bij die na hun huwelijk worden gedwongen hun baan op te zeggen, zoals tot ver na de oorlog gebruikelijk was. In dit toneelstuk ondersteunt het Bureau voor Advies vrouwen die daardoor in financiële moeilijkheden komen. Sonja verveelt zich echter op het bureau en valt ten prooi aan de politieke charlatan en macho Gaston d’ Arnauld en zijn nationalistische partij. Al gauw wordt hij ontmaskerd en keert Sonja op haar schreden terug. Ze ontdekt dat mannen als d’ Arnauld de ophemeling door vrouwen nodig hebben: ‘tot in lengte van dagen zullen we moeten blijven doen alsof we van jullie afhankelijk zijn…’ Titelpagina van _Tot in lengte van dagen…_ , 1935. De opvoering werd geregisseerd door de bekende regisseur en auteur Eduard Veterman (1901-1946). _Nitor_ , het tijdschrift van de VVSL noteerde over de opvoering: ‘Werkelijk goed spel, zooals wij dat trouwens van haar gewend zijn, gaf ook Dieuke Boissevain. Het meisje Sonja werd tot een levende figuur, die de velen, die in Den Haag of Leiden het voorrecht hadden deze voorstelling bij te wonen, niet spoedig zullen vergeten. Naast de schrijfster, de speelsters en spelers verdient de Heer Eduard Veterman met extra lof genoemd te worden. Het moet een geenszins gemakkelijke taak geweest zijn dit stuk met zijn talrijke rollen en dubbele dialogen te regisseeren. De Tooneelclub mag zich gelukkig prijzen, dat zij den Heer Eduard Veterman hiertoe bereid gevonden heeft.’ Veterman ontwierp ook de decors. Volgens de krantenverslagen was prinses Juliana als oud-lid van de VVSL bij de eerste opvoering aanwezig. ## **Misdaadroman** Dieuke Boissevain publiceerde in 1940 de misdaadroman _Discrete Dood_. In deze roman wordt de prominente oude jurist mr. Jurriaan Focken, lid van een familie van goede stand, op mysterieuze wijze met gif vermoord. De speurders in de roman die het raadsel moeten oplossen zijn ook twee juristen, een man en een vrouw, die gestaag zoeken naar de oplossing, waarbij vrijwel elk familielid van de oude heer verdachte is. _Discrete Dood_ werd na verschijning vrij goed ontvangen door de pers. _De Provinciale Drentsche en Asser Courant_ schreef bijvoorbeeld: ‘Dit is een detective-roman, die behalve door knap geweven en verrassende intrigue, van begin tot eind fascineert door tal van rake typeeringen, snelle, overtuigende milieu-teekening, fijn-psychologische trekjes, menschelijke al te menschelijke verhoudingen, met geest en vaart weergegeven.’ _Het Vaderland_ uit Den Haag oordeelde: ‘het beste misschien dat op dit gebied van een Hollandsche schrijfster verscheen.’ Omslag van de herdruk van _Discrete dood_ , 1955. Veel van de positief getoonzette recensies merken op dat de misdaadroman van Boissevain boven de grenzen van het genre uitstijgt. Uitgeverij Sijthoff kwalificeerde het boek in advertenties dan ook als een ‘literaire detective-roman’, dus zo’n zestig jaar vóór het begrip ‘literaire detective’ echt in zwang kwam in Nederland, zo rond het jaar 2000. (Er zijn niet veel eerdere vermeldingen van het begrip ‘literaire detective’ in Delpher te vinden. In de jaren dertig bijvoorbeeld wel in een artikel van criticus en auteur Martin Premsela, die het gebruikte om werk van Franse auteurs als Claude Aveline en Emmanuel Bove te duiden.) Hoe dan ook oogstte Boissevain enig succes met haar roman. In 1941 werd een tweede druk uitgebracht en in 1955 verscheen een ‘gewijzigde’ tweede druk (dus eigenlijk de derde druk). Advertentie voor _Discrete dood_ , 1940. De tweede roman van Boissevain, _Façade_ uit 1941, gaat over de directeur van een modern reclamebureau, Tjerk Vlas, die trouwt met het meisje Fee uit een ouderwets aristocratisch en rijk gezin. De relatie komt al gauw onder hoogspanning, want de werelden van Tjerk en Fee liggen mijlenver uit elkaar. Deze roman kreeg iets minder ruimhartige kritiek, maar werd toch her en der opgemerkt. Omslag van _Façade_ , 1941. ## **Vertalingen** _Discrete dood_ en _Façade_ werden heel snel vertaald in het Duits. _Discrete dood_ verscheen als _Ungleiche Geschwister_ bij Albert Müller Verlag in Zürich, in de reeks _Blaue A.M. Reihe_. Boissevain verscheen hierin naast auteurs als Gertrud Lendorff en Felix Salten. De vertaler was een zekere Alfred Maag, die verder niet veel vertalingen op zijn naam lijkt te hebben. De eerste druk verscheen in een oplage van liefst 4000 exemplaren. _Façade_ werd vertaald door vertaalster Berta Pulver (1892-1981) onder de titel _Nur Fassade_ , bij dezelfde uitgever in dezelfde reeks. De KB bezit een exemplaar van de tweede oplage: ‘Zweite Auflage, viertes und fünftes Tausend’. Berta Pulver vertaalde ook de misdaadroman _Nacht over water_ van Théophile de Bock in het Duits als _Die weisse Emilie, kriminalroman_(1943). _Discrete Dood_ werd ook in het Tsjechisch vertaald, als _Diskretní smrt_ , in (vermoedelijk) 1946. Vertaler was Miroslav Drápal, die ook Multatuli en Anne Frank vertaalde. Deze Tsjechische vertaling verscheen bij uitgever Plzákovo Nakladatelství in de reeks _Přatelé hodnotné detektivky_. In die reeks verscheen ook een vertaling van _Romance in f-dur_ van Ben van Eijsselsteijn. Omslag van _Ungleiche Geschwister_ , 1942. Omslag van _Diskretní smrt, 1946._ ## **Vertalingen wel, orgineel niet** Het curieuze geval wil dat de vertalingen van _Discrete dood_ éérder in de KB arriveerden dan de originele Nederlandse Sijthoff-uitgaven. De eerste druk uit 1940 was door de KB niet opgemerkt of werd niet de moeite bevonden om te bewaren. Dat kom mede omdat de KB in die tijd geen depot-regeling kende: de verplichting voor elke uitgever om elk boek naar de nationale bibliotheek te sturen en de verplichting voor de nationale bibliotheek om ook elk boek op te nemen. _De facto_ heeft de KB sinds 1974 zo’n regel, het befaamde _vrijwillig_ depot, waar andere landen al sinds jaar en dag een _wettelijk_ depot hebben. Dat verklaart vaak waarom niet elk boek, uitgegeven vóór 1974, direct naar de KB werd gestuurd of door de KB werd besteld. Waarbij in het geval van Boissevain mogelijk ook dedain ten opzichte van het genre van de misdaadroman en ten opzichte van haar gender meespeelde. Dat de herdrukken uit 1941 en 1955 ook ontbraken doet wel enigszins een patroon vermoeden. De ‘tweede gewijzigde druk’ uit 1955 werd ook pas opgenomen na 2017, toen de vertalingen langs antiquarische weg in de KB waren beland (voor de KB-collectie ‘Nederlands Boek in Vertaling’). Daardoor werd de KB met de neus op het feit van de ontbrekende Nederlandse versies gedrukt. Een exemplaar van de eerste druk van _Discrete Dood_ bleek antiquarisch ook nog niet eens zo makkelijk te vinden. Pas met de grote schenking misdaadromans van verzamelaar Wim van Eyle aan de KB in 2019 werd de eerste druk van _Discrete Dood_ uit 1940 eindelijk in de KB opgenomen. De eerste druk van de roman _Façade_ uit 1941 was al wél eerder in de KB aanwezig. Titelpagina van _Discrete dood_ , 1940. ## **Bronnen** Boissevain, Dieuke, _Tot in lengte van dagen… Toneelspel in 6 tafereelen_. Geschreven ter gelegenheid van het VIIe lustrum der Vereeniging van Vrouwelijk Studenten te Leiden, 1935. Boissevain, Dieuke, _Discrete dood_. Leiden: Sijthoff, 1940. Boissevain, Dieuke, _Façade_. Leiden: Sijthoff, 1941. Boissevain, Dieuke, _Ungleiche Geschwister_ _._ Berechtigte Übersetzung aus dem Holländischen, besorgt von Alfred Maag. _Blaue A.M. Reihe_ , nr 6. Zürich: Albert Müller Verlag AG, [1942]. Boissevain, Dieuke, _Nur Fassade_. Berechtigte Übersetzung aus dem Holländischen, besorgt von Berta Pulver. _Blaue A.M. Reihe_ , nr 3. Zürich: Albert Muller Verlag AG, [1942]. Boissevain, Dieuke, _Diskretní smrt_. Přeložil [z holandštiny] Miroslav Drápal. _Pr_ _̌atelé hodnotné detektivky_. Praze: Plzákovo Nakladatelství, [1946]. Collectiebeschrijving van de KB-collectie ‘Nederlands boek in vertaling’ Hagoort, Lydia en Peter-Paul de Baar, ‘De familie Boissevain’. Artikel op de site van _Ons Amsterdam_ , 1996. ‘Korte boekbesprekingen’, in _Het Vaderland_ , ’s-Gravenhage, 25-11-1940, p. 2. Kuipers, Arno, ‘Het geheim van de verdwenen vertalingen’. Artikel op de website van _Filter, tijdschrift voor vertalingen_ , 2023. M.V., ‘Tot in lengte van dagen’, in: _Nitor; orgaan van de Vereeniging van Vrouwelijke Studenten in Leiden_ , jrg 5, 1935, no. 17, 13-02-1935, p. 168-170). Premsela, Martin, ‘Kroniek der Fransche letteren’, in: _Haagsche courant_ , nr. 15444, Letterkundig bijblad b. 4, p. 3. ’s-Gravenhage, 14-06-1933. Sigmond-de Bruin, Elske [et.al.], _Mozaïek van onze VVSL-historie_. Leiden: Leiden University Press, 2025. ‘Van de boekenplank’, in: _Provinciale Drentsche en Asser courant_ , Assen, 28-08-1940, p. 4. Voor deze blogpost geldt de _Creative Commons Naamsvermelding 4.0 Internationaal-licentie_ (CC BY 4.0). ‘© 2025 KB/Arno Kuipers, _de Kopmaat_ _._ CC BY 4.0.’ ### Deel deze pagina: * Klik om dit te e-mailen naar een vriend (Wordt in een nieuw venster geopend) E-mail * Klik om af te drukken (Wordt in een nieuw venster geopend) Print * Klik om te delen op Mastodon (Wordt in een nieuw venster geopend) Mastodon * Klik om op LinkedIn te delen (Wordt in een nieuw venster geopend) LinkedIn * Klik om te delen op Bluesky (Wordt in een nieuw venster geopend) Bluesky *

Een Amerikaanse historicus die een boek schreef over de geschiedenis van het antifascisme is om veiligheidsredenen verhuisd naar Europa.