Vísindavefurinn
banner
visindavefurinn.bsky.social
Vísindavefurinn
@visindavefurinn.bsky.social
Vísindavefurinn fjallar um öll vísindi, hverju nafni sem nefnast, allt frá stjörnufræði til handrita og frá sameindalíffræði til sálarfræði. Gestir geta lesið á vefnum svör við spurningum um flest milli himins og jarðar og einnig lagt fram nýjar spurningar
www.ruv.is/utvarp/spila...

Af hverju eru ávaxtaflugur svona oft notaðar í vísindatilraunum? Valgerður Jakobína Hjaltalín, nýdoktor á Heilbrigðisvísindasviði HÍ, svarar því í fróðlegu viðtali í Samfélaginu á RÚV (hefst 2:38).
#visindavefur #vísindavefurinn #ávaxtaflugur
February 17, 2026 at 3:05 PM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

„Annie var eldsnögg að greina smágerð litróf á plötunum og varð fljótt einn helsti sérfræðingur stjarnvísindaheimsins í litrófsflokkun. Enda hefur hún verið kölluð skrásetjari himinsins. Allt í allt flokkaði Annie um 350.000 stjörnur [...]“
#vísindavefurinn
February 17, 2026 at 9:19 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

Margrét Nilsdóttir spurði Vísindavefinn: Hvað er vo- og -veifleigur í orðinu voveiflegur og hvaðan kemur orðið? Guðrún Kvaran svarar spurningunni.
#visindavefur #vísindavefurinn #voveiflegur
February 16, 2026 at 10:07 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

Nína Þórsdóttir spurði: "Getið þið frætt okkur um uppruna orðsins „askvaðandi“. Ekki var það þannig hér áður fyrr, að fólk væri vaðandi í öskunum sínum, eða hvað?" Guðrún Kvaran útskýrir merkinguna.
#visindavefur #vísindavefurinn #askvaðandi
February 13, 2026 at 10:04 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

Það liggur skipsflak í fjörunni fyrir neðan Fossvogskirkjugarð. Hvaða skip er þetta og hvernig endaði það þarna?
#visindavefur #vísindavefurinn #Fossvogur #skipsflak
February 12, 2026 at 3:01 PM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

"Stutta svarið við spurningunni er framboð og eftirspurn. Það dugar hins vegar skammt því að þá þarf að svara því hvað skýrir framboð og eftirspurn. Þar skipta út- og innflutningur miklu máli."
#visindavefur #vísindavefurinn #gengi #krónan
February 11, 2026 at 9:20 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

"Frá því að COVID-19 kom fram hafa yfir 150.000 rannsóknir verið birtar um sjúkdóminn, sem gerir SARS-CoV-2 að einni mest rannsökuðu veiru mannkynssögunnar."
Er heimsfaraldur COVID-19 enn í gangi?
Jón Magnús Jóhannesson svarar.
#COVID19
February 10, 2026 at 9:27 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

Ólafur Kjartansson og Hallgerður Hauksdóttir spurðu Vísindavefinn: Hvað er frostþurrkun og hversu góð geymsluaðferð er það? Páll Gunnar Pálsson matvælafræðingur fer yfir málið.
#frostþurrkun #visindavefur #vísindavefurinn
February 9, 2026 at 9:23 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

Hvenær kemur orðið 'jæja' fyrst fram og hvernig varð það til?

Guðrún Kvaran svarar spurningunni.

#visindavefur #vísindavefurinn #jæja
February 6, 2026 at 9:21 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...
Ávaxtaflugur (Drosophila melanogaster) eru litlu flugurnar sem sveima stundum í kringum lífræna ruslið á sumrin. Þær eru þó ekki eingöngu hvimleiðir gestir í eldhúsinu heldur hafa þær gegnt hlutverki einnar mikilvægustu tilraunalífveru erfðafræðinga um árabil.
February 5, 2026 at 9:55 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

Innrauðar sánur verða æ algengari. En hvaða eiginleika hefur innrauða ljósið í þeim? Getur innrauð geislun í sánu valdið skaða á líkamanum? Upprunalega spurningin var: Er hætta á því að innrauðir geislar í sánunni í Vesturbæjarlauginni bræði í manni heilann?
February 4, 2026 at 9:14 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

"Vatnajökull var mun minni við landnám og þá náðu skriðjöklar frá Öræfajökli líklega bara rétt niður á láglendi."
Þóra Ellen Þórhallsdóttir svarar spurningunni Hvað er vitað um byggð á Skeiðarársandi og í Öræfum á fyrstu öldum Íslandssögunnar?
February 3, 2026 at 9:27 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...
Kristófer og Eyþór spurðu: Hvaðan kemur nafnið Öræfajökull og hvernig varð það til? Hvað hét Öræfajökull fyrir gosið í jöklinum á 14. öld? Helgi Björnsson, prófessor emeritus í jöklafræði, svarar spurningunum.
February 2, 2026 at 8:51 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...
- gikksháttur og apaspil ýmissa íslenzkra uppskafninga -
"Orðið uppskafningur var upphaflega notað um uppskafið handrit, skinnhandrit sem letrið hefur verið skafið af og annað skrifað í staðinn [...]" Guðrún Kvaran svarar.
#uppskafningur
January 30, 2026 at 10:37 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...
„Er hægt að fullyrða að jarðvísindafólk viti af Heklugosi fyrr en kvikan er á leið upp á yfirborðið? [...] Er ekki falskt öryggi að fara á Heklu og halda að viðvörun komi í tæka tíð ef viðkomandi er staddur á toppnum.“ Páll Einarsson svarar.
#Hekla #eldgos
January 29, 2026 at 9:19 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

Þegar meðferð gegn COVID-19 er skoðuð, skiptir máli að hafa í huga hvort um er að ræða veiru- eða bólgufasa sjúkdómsins.

Jón Magnús Jóhannesson, læknir og rannsakandi, svarar spurningunni Hvaða lyf eru núna talin best gegn veikindum af völdum COVID-19?
January 28, 2026 at 9:41 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

"Já, kalda stríðið hafði mikil áhrif á íslenskt samfélag. Ísland var ekki vettvangur hernaðarátaka en gegndi lykilhlutverki í kalda stríðinu vegna landfræðilegrar legu í Norður-Atlantshafi og tók skýra afstöðu með Vesturveldunum." Rósa Magnúsdóttir svarar.
January 27, 2026 at 9:29 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

"Elsta heimild þar sem væringjar eru nefndir er rit um landafræði eftir Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni (um 973-um 1050), sem var einn mesti stærðfræðingur og málamaður á fyrri hluta 11. aldar." Sverrir Jakobsson svarar spurningu um væringja.
#væringjar
January 23, 2026 at 8:28 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

Tapaði einhver kalda stríðinu?

Rósa Magnúsdóttir, prófessor í sagnfræði við HÍ, fjallar um kalda stríðið í nokkrum svörum á Vísindavefnum. Hér er annað svarið hennar.
January 22, 2026 at 9:25 AM
Lestur og læsi hafa verið í brennidepli á Vísindavefnum þessa vikuna. Sigríður Ólafsdóttir, dósent á Menntavísindasviði HÍ, skrifaði þrjú svör sem birtust í vikunni á Vísindavefnum og hér er mjög fróðlegt spjall við hana í Samfélaginu á RÚV um sama efni (hefst 24:30). www.ruv.is/utvarp/spila...
Samfélagið - Spilari RÚV
Hvers vegna líður okkur oft ekki vel í byggða umhverfinu okkar? Þetta er spurning sem margir spyrja sig að þessa dagana, við í Samfélaginu þeirra á meðal. Við ætlum að halda áfram að fjalla um byggðar...
www.ruv.is
January 21, 2026 at 3:34 PM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

Þorbjörg Sigurðardóttir spurði: Eru til rannsóknir sem mæla hversu hátt hlutfall Íslendinga sem komnir eru yfir fimmtugt uppfylla þær kröfur að geta lesið sér til gagns?
Sigríður Ólafsdóttir, dósent á Menntavísindasviði HÍ, svarar.
#læsi #lesskilningur
January 21, 2026 at 9:22 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

Stutta svarið er að sú fullyrðing að 50% skóladrengja séu ólæsir eftir 10 ára skólagöngu stenst ekki heldur byggir á misskilningi á því hvernig læsi er skilgreint og hvernig niðurstöður lestrarkannana eru túlkaðar.
Auður Soffíu Björgvinsdóttir svarar.
January 20, 2026 at 9:28 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

"Til að geta lesið sér til gagns þurfa nemendur að búa yfir tvenns konar færni, það er tvenns konar hæfileikum."
Sigríður Ólafsdóttir, dósent á Menntavísindasviði HÍ, svarar spurningunni Hver er fræðilega skilgreiningin á að geta lesið sér til gagns?
#lestur
January 19, 2026 at 9:47 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

Hvaða færni þarf til að skilja lesinn texta?
"Tækifærin liggja í gagnreyndum kennsluaðferðum, í lestrarkennslu og læsiseflandi leik- og grunnskólastarfi, með markvissri vinnu með orðaforða til skilnings og tjáningar."
Sigríður Ólafsdóttir svarar.
January 19, 2026 at 9:45 AM
www.visindavefur.is/svar.php?id=...

Hvað er slyðra og hvernig er hægt að reka af sér slyðruorðið?

Guðrún Kvaran svarar því.
#slyðra #slyðruorðið
January 16, 2026 at 9:06 AM