«Γερασμένα» τα κτήρια στην Ελλάδα, με ηλεκτρικές εγκαταστάσεις στα όρια τους
«Γερασμένα» είναι τα κτίρια στην Ελλάδα, με ηλεκτρικές εγκαταστάσεις που βρίσκονται στα όριά τους, σύμφωνα με το Ελληνικό Ινστιτούτο Τεχνολογίας Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων (ΕΛΙΤΗΕ), το οποίο μεταξύ άλλων προτείνει την ένταξη των σχετικών αναβαθμίσεων σε ενεργειακά προγράμματα, όπως το «Εξοικονομώ».
Όπως δηλώνει το επίτιμο μέλος του ΕΛΙΤΗΕ κ. Γιώργος Σαρρής, η παλαιότητα των εγκαταστάσεων σε συνδυασμό με την αυξημένη ηλεκτρική κατανάλωση των σύγχρονων νοικοκυριών δημιουργεί ένα πλαίσιο αυξημένου κινδύνου καθώς το 85,7% των κατοικιών έχουν κατασκευαστεί πριν το 1990, το 42,1% πριν από το 1970, ενώ περισσότερες από 2,6 εκατ. κατοικίες είναι άνω των 50 ετών.
Ένα πανευρωπαϊκό πρόβλημα
Ωστόσο, όπως φαίνεται από πρόσφατες στατιστικές και τεχνικές μελέτες, η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση, καθώς παρόμοια είναι η εικόνα σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, όπου - παρά τη ραγδαία τεχνολογική πρόοδο των τελευταίων δεκαετιών - οι ηλεκτρικές εγκαταστάσεις δεν έχουν εξελιχθεί με τον ίδιο ρυθμό.
Χαρακτηριστικό είναι ότι, σύμφωνα με έρευνες, στην Ευρώπη περίπου το 86% των κατοικιών είναι άνω των 25 ετών, και πάνω από το 50% ξεπερνά τα 45 χρόνια. Την ίδια στιγμή, ο ρυθμός ανανέωσης ή βελτίωσης των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων παραμένει πολύ χαμηλός (περίπου 1% ετησίως), ενώ η γήρανση των κτηρίων προχωρά με 1,75% τον χρόνο.
Η ηλικία των κτηριακών αποθεμάτων αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν την ηλεκτρική ασφάλεια των χρηστών τους. Πρόκειται για κτήρια που σχεδίαστηκαν για να ανταποκριθούν σε έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο ζωής, με αποτέλεσμα σήμερα να λειτουργούν πια στα όριά τους ή πολλές φορές και πέρα από αυτά.
Αυτό προκύπτει κυρίως από το ότι σήμερα οι απαιτήσεις σε ενέργεια έχουν αυξηθεί κατά πολύ, αλλά οι κατοικίες δεν έχουν εκσυγχρονιστεί. Έτσι, τα «γερασμένα» κτήρια καλούνται να ανταποκριθούν σε ενεργειακές απαιτήσεις που υπερβαίνουν τις δυνατότητές τους, καθώς εξοπλίζονται με περισσότερες και πιο απαιτητικές από άποψη ισχύος ηλεκτρικές συσκευές (π.χ. τα κλιματιστικά, οι αντλίες θερμότητας, οι φορτιστές μπαταριών για ηλεκτρικά οχήματα, τα φωτοβολταϊκά συστήματα κ.λπ.).
Αποτέλεσμα αυτού είναι να καταγράφονται πάνω από 270.000 αστικές πυρκαγιές ηλεκτρικής αιτίας ετησίως, ενώ σε αρκετές χώρες οι ηλεκτρικές πυρκαγιές υπερβαίνουν το 60% του συνόλου των αστικών πυρκαγιών. Παράλληλα, κάθε χρόνο χάνονται πάνω από 1.000 ζωές από αναφλέξεις ηλεκτρικών συστημάτων και πάνω από 300 από ηλεκτροπληξία, ενώ οι τραυματισμοί από ηλεκτρικά αίτια ξεπερνούν τους 2.000.000 ετησίως.
Ωστόσο, ο κ. Σαρρής σημειώνει ότι «η ασφάλεια στις ηλεκτρικές εγκαταστάσεις δεν είναι απλώς ένα ακόμα τεχνικό ζήτημα. Αντιθέτως, αποτελεί κρίσιμο παράγοντα ζωής, δημόσιας υγείας και οικονομικής ανθεκτικότητας. Η επίγνωση των κινδύνων είναι το πρώτο απαραίτητο βήμα για να εξασφαλίσει μια ασφαλή και βιώσιμη πορεία για το μέλλον».
Η ελληνική πραγματικότητα
Συνολικά, η Ελλάδα έως το 2020 είχε περίπου 6,5 εκατομμύρια ηλεκτρικές παροχές σε κατοικίες. Το 85,7% (περίπου 5,5 εκατομμύρια) των κατοικιών έχει κατασκευαστεί πριν το 1990, ενώ περισσότερα από 2,6 εκατομμύρια (42,1%) είναι άνω των 50 ετών (δηλαδή προ του 1970).
Η παλαιότητα αυτών των εγκαταστάσεων, σε συνδυασμό με την αυξημένη ηλεκτρική κατανάλωση των σύγχρονων νοικοκυριών, δημιουργεί ένα πλαίσιο αυξημένου κινδύνου, καθώς:
* το 85,7% των κατοικιών έχουν κατασκευαστεί πριν το 1990.
* το 42,1% πριντο 1970.
* Ενώ πάνω από 2,6 εκατομμύρια κατοικίες είναι σήμερα άνω των 50 ετών.
Επιγραμματικά οι βασικές ελλείψεις που εντοπίζονται στην Ελλάδα, και σε ηλεκτρικές εγκαταστάσεις κτηρίων, κυρίως της δεκαετίας του '80 και '90 είναι οι ακόλουθες:
* Δεν διαθέτουν Διάταξη Διαφορικού Ρεύματος – ΔΔΡ (αντιηλεκτροπληξιακό) ή εάν διαθέτουν είναι παλαιού τύπου (π.χ. είναι τύπου AC, ενώ πρέπει πλέον να είναι τύπου Α ή F ή Β, λόγω των καταναλώσεων που διαθέτει μια κατοικία ή ένα επαγγελματικό κτήριο – οι όποιες δεν προστατεύονται πλέον από τις τύπουAC).
* Δεν διαθέτουν αξιόπιστη γείωση, ιδιαίτερα στην Αττική, λόγω της χρήσης τωνδικτύων ύδρευσης σαν ηλεκτρόδιο ή ακόμα και ως αγωγού γειώσεως.
* Έχουν παλιές καλωδιώσεις και μόνωση μειωμένης αντοχής χωρίς κατάλληλη μηχανική προστασία.
* Δεν χρησιμοποιούν καθόλου ή έχουν πολύ παλαιάς τεχνολογίας μέσα προστασίας από ηλεκτροπληξία, υπερένταση και πυρκαγιά (π.χ. αυτόματες ασφάλειες, ή ασφάλειες τήξεως που δεν καλύπτουν τις σύγχρονες ανάγκες προστασίας, λόγω των νέωνηλεκτρικών καταναλώσεων).
* Διαθέτουν λίγες πρίζες, με αποτέλεσμα υπερβολική χρήση πολύπριζων διαφόρων τύπωνγια να τροφοδοτηθούν περισσότερες ηλεκτρικές συσκευές, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο υπερφόρτισης των καλωδίων, οδηγώντας ακόμα και στην πρόκληση πυρκαγιάς.
* Δεν γίνεται συστηματικά ή ανά τακτά χρονικά διαστήματα, επανέλεγχος για την πιστοποίηση της ασφάλειας των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων.Πολλές εγκαταστάσεις δεν έχουν επανελεγχτεί ποτέ από την αρχική τους ηλεκτροδότηση μέχρι σήμερα.
* Ενώ αρκετές από αυτές έχουν υποστεί ανεξέλεγκτες παρεμβάσεις και προσθήκες από μη ειδικούς με αποτέλεσμα να αυξάνεται η επικινδυνότητα.
Με βάση ευρωπαϊκές εκτιμήσεις κινδύνου, στην Ελλάδα εκτιμάται ότι σημειώνονται περίπου 4.500–5.000 αστικές ηλεκτρικές πυρκαγιές ετησίως.
Αιτίες πρόκλησης ηλεκτρικών πυρκαγιών
Όπως εξηγεί το ΕΛΙΤΗΕ, η εκδήλωση πυρκαγιάς σε ηλεκτρική εγκατάσταση δεν αποτελεί τυχαίο γεγονός, αλλά είναι το αποτέλεσμα συγκεκριμένων αιτιών αστοχίας που έχουν καταγραφεί εκτενώς σε σχετικές αναφορές.
Οι κυριότερες από αυτές είναι:
* Υπερφόρτωση ηλεκτρικών κυκλωμάτων
* Ελλαττωματικές συνδέσεις& ηλεκτρικό τόξο (Arc)
* Φθορές καλωδίων και μονωτικών υλικών
* Παρεμβάσεις από μη εξιδεικευμένα άτομα – DIY εγκαταστάσεις ή προσθήκες.
Η ελληνική νομοθεσία για τους ελέγχους στις ηλεκτρικές εγκαταστάσεις
Ο κ. Σαρρής τονίζει ότι οι αρχικοί έλεγχοι, οι τακτικοί επανέλεγχοι και οι έκτακτοι έλεγχοι των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων αποτελούν νομοθετημένη υποχρέωση, αλλά και θεμελιώδη παράγοντα πρόληψης και ασφάλειας, καθώς εξασφαλίζουν ότι η ηλεκτρική εγκατάσταση, μιας κατοικίας ή ενός επαγγελματικού χώρου, λειτουργεί χωρίς κρυφές αστοχίες, φθορές ή επικίνδυνες αποκλίσεις από τα ισχύοντα πρότυπα.
Η διαδικασία και τα θετικά αποτελέσματα του κάθε ελέγχου επαληθεύονται με την έκδοση και την υποβολή της Υπεύθυνης Δήλωσης Εγκαταστάτη (ΥΔΕ) η οποία δεν είναι μια τυπική γραφειοκρατική απαίτηση, αλλά μια ουσιαστική υποχρέωση. Με την υπεύθυνη δήλωση αυτή βεβαιώνει ότι η περιγραφόμενη ηλεκτρική εγκατάσταση έχει ελεγχθεί, δοκιμαστεί, μετρηθεί και έχει τελικά κριθεί ασφαλής για τους χρήστες σύμφωνα με τις προδιαγραφές ασφαλείας.
Ο ιδιοκτήτης της εγκατάστασης φέρει την ευθύνη να μεριμνά για την έγκαιρη επανέκδοση της ΥΔΕ, σύμφωνα με τα χρονικά διαστήματα που ορίζει η νομοθεσία (με βάση την κατηγορία στην οποία έχει ενταχθεί το ακίνητο, κάθε τουλάχιστον 10 ή 5 ή 2 έτη), ώστε η εγκατάσταση να παραμένει τεχνικά συμβατή και προ πάντων ηλεκτρικά ασφαλής.
Παράλληλα, ο ηλεκτρολόγος ελεγκτής, που έχει το νόμιμο δικαίωμα να διενεργεί τους παραπάνω ελέγχους, φέρει ακόμη μεγαλύτερη ευθύνη. Οφείλει όχι μόνο να εκτελεί τους μετρητικούς και οπτικούς ελέγχους και τις δοκιμές με απόλυτη τεχνική ακρίβεια, αλλά και να ενημερώνει με σαφήνεια τον ιδιοκτήτη για κάθε διαπιστωμένη απόκλιση, φθορά ή συνθήκη που ενδέχεται να οδηγήσει σε ηλεκτρικό κίνδυνο ώστε να τη διορθώσει πριν εκδοθεί και υποβληθεί η ΥΔΕ.
Η ΥΔΕ δεν μπορεί να εκδοθεί εάν προηγουμένως δεν έχουν διορθωθεί οι επικίνδυνες αστοχίες· επομένως, ο ελεγκτής ηλεκτρολόγος έχει την υποχρέωση να εντοπίζει με πλήρη τεχνική και νομοθετική τεκμηρίωση επικίνδυνες αστοχίες και αποκλίσεις. Η συνεργασία αυτή - με σαφή ευθύνη από την πλευρά του ιδιοκτήτη και με υψηλή επαγγελματική δεοντολογία από την πλευρά του ελεγκτή - αποτελεί τον πυρήνα ενός ασφαλούς κτιριακού περιβάλλοντος που προστατεύει την ανθρώπινη ζωή, την περιουσία και τη λειτουργικότητα των εγκαταστάσεων.
Σύμφωνα με τον κ. Σαρρή, είναι βασικό να τονιστεί και η ανάγκη της εποπτείας από το κράτος για την τήρηση των ανωτέρω υποχρεώσεων, η οποία δυστυχώς δεν γίνεται στο βαθμό που θα έπρεπε.
Όπως αναφέρει, πάντως, ο ίδιος οι ποχρεωτικοί μέγιστοι χρόνοι τακτικού επανελέγχου και έκδοσης - υποβολής ΥΔΕ (από την ισχύουσα νομοθεσία) ανά κατηγορία είναι:
* τα 10 έτη για κατοικίες
* τα 5 έτη για επαγγελματικούς χώρους
* τα 2 έτη για χώρους αυξημένης επικινδυνότητας (π.χ. υπαίθριες επαγγελματικές εγκαταστάσεις) και συνάθροισης κοινού
Προτεινόμενα μέτρα αναβάθμισης ασφαλείας παλιών ηλεκτρικών εγκαταστάσεων
Ο κ. Σαρρής αναφέρει μία σειρά από μέτρα τα οποία θα μπορούσαν να υιοθετηθούν, αφού προηγουμένως αξιολογηθούν ανά περίπτωση, καθώς είναι σε πολλές περιπτώσεις τα ελάχιστα αναγκαία μέτρα αναβάθμισης μιας κτηριακής ηλεκτρικής εγκατάστασης.
Πιο αναλυτικά, τα μέτρα που αναφέρει είναι:
* Υποχρεωτική αναβάθμιση των υπαρχόντων ΔΔΡ τύπου ACσε όλα τα κτήρια, τουλάχιστον σε τύπου Α, καθώς αποτελεί βασικό μέτρο προστασίας έναντι ηλεκτροπληξίας και διαρροών ρεύματος.
* Αντικατάσταση πριζών παλαιών προτύπων(π.χ διπολικών ή τριπολικών) με νέους τύπου Shucko με γείωση.
* Ενίσχυση της υφιστάμενης γείωσης και έλεγχος της συνέχειαςτων αγωγών προστασίας για την εξασφάλιση καλής λειτουργίας τωνΔΔΡ, αλλά και την τήρηση των υπολοίπων μέτρων προστασίας από ηλεκτροπληξία.
* Αντικατάσταση παλαιών καλωδιώσεων, ειδικά αν είναι προ του 1980 καθώς οι μονώσεις τους μπορεί να έχουν υποστεί σημαντική γήρανση. Παράλληλα τόσο για κατοικίες, όσο και για επαγγελματικούς χώρους θα πρέπει να εγκατασταθούν καλώδια σύμφωνα με το νέο κανονισμό πυροπροστασίας δεδομένου ότι τα παλιά καλώδια έχουν πολύ μικρή αντίσταση αλλά και επικίνδυνη αντίδραση (π.χ. εκλύουν επικίνδυνα αέρια και είναι πιθανόν να προκληθεί καπνός κατά την ανάφλεξη) ακόμα και εκδήλωση φωτιάς.
* Ανασχεδιασμός κυκλωμάτων για να αντιμετωπιστούν τα σύγχρονα φορτία, μέσα από την εγκατάσταση νέων γραμμών για κλιματιστικά, φορτιστές αλλά και προς άλλες ενεργοβόρες καταναλώσεις.
* Εγκατάσταση ανιχνευτών καπνού & θερμότητας, ενέργεια που αποτελεί συμπληρωματικό μέτρο πυροπροστασίας, σύμφωνο με τον ΠΔ 41/2018, καθώς μειώνει σημαντικά τον χρόνο εντοπισμού πυρκαγιάς.
* Προστασία έναντι υπερτάσεων (SPD) μέτρο που είναι απαραίτητο σε περιοχές με συχνή κεραυνική δραστηριότητα, ώστε να προστατεύει από βλάβες σε ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές.
* Προσθήκες περισσότερων πριζών ανά χώρο, για αποφυγή χρήσης πολύπριζων.
* Προσθήκη ανιχνευτών εντοπισμού σφάλματος ηλεκτρικού τόξου (AFDD), σε εγκαταστάσεις χώρων με εύφλεκτα υλικά.
Προτεινόμενα προγράμματα και κίνητρα αναβάθμισης και επιδότησης
Στο ίδιο πλαίσιο, ο κ. Σαρρής προτείνει και την ένταξη σε ενεργειακά προγράμματα, όπως το «Εξοικονομώ» ή άλλες δράσεις που να αφορούν αποκλειστικά ηλεκτρικές εγκαταστάσεις και συγκεκριμένες επιδοτήσεις που να αφορά στον εκσυγχρονισμό και τη βελτίωση υποδομών (π.χ. πινάκων, καλωδίων, ρευματοδοτών, γείωσης κ.α.).
Παράλληλα, σύμφωνα με τον ίδιο, θα μπορούσαν να δοθούν και ειδικές επιδοτήσεις όπως:
* Φορολογικά κίνητρα - έκπτωση φόρου για εργασίες ηλεκτρικής ανακαίνισης, όπως στις άλλες ενεργειακές αναβαθμίσεις.
* Προγράμματα κοινωνικής προστασίας - Ειδικές δράσεις για ηλικιωμένους, χαμηλόμισθους και ευάλωτα νοικοκυριά.
* Έλεγχος ασφαλείας της κατοικίας ως υπηρεσία δημόσιας υγείας.
* Μειωμένα ασφάλιστρα σε κτίρια των οποίων οι εγκαταστάσεις ελέγχονται συχνότερα από τους ορισμούς της νομοθεσίας
#ΕΛΙΤΗΕ #κτήρια #υποδομες #ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ_ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
