Er is reden om wel met enige afgunst naar de taalwetenschap van vijftig jaar geleden te kijken.

_Deze blog verscheen eerder al op de website vanNeerlandistiek. _ Hans (Christoph Eichhorn) et Clawdia (Marie-France Pisier) dans _La Montagne magique_ (1982) Er is een scene in de roman _Der Zauberberg_ van Thomas Mann waarin de hoofdpersoon Hans Castorp zijn enige echt intieme gesprek heeft met de door hem aanbeden Clawdia Chauchat, aan het einde van het carnavalsbal. Dat gesprek vindt plaats in het Frans, en het gaat voor een deel ook over die taalkeuze: “Moi, tu le remarques bien, je ne parle guère le français”, zegt Castorp. “Pourtant, avec toi je préfère cette langue à la mienne, car pour moi, parler français, c’est parler sans parler, en quelque manière, – sans responsabilité, ou comme nous parlons en rêve.” In een vreemde taal spreken is minder serieus dan je moedertaal, je hebt volgens Castorp minder _verantwoordelijkheid._ Het beschrijft een gevoel dat volgens mij veel mensen wel kennen. Het lijkt mij bijvoorbeeld ook de verklaring waarom Nederlandstalige geliefden soms _I love you_ zeggen – naar mijn gevoel is dat minder verplichtend dan _Ik hou van jou._ **Ratio** Het gevoel is nu ook wetenschappelijk te onderbouwen. Althans, in een artikel in het tijdschrift _Cognition_wordt een experimenteel onderzoek beschreven waarin meertaligen werd gevraagd om een verhaaltje voor te bereiden voor een groep mensen. Ze mochten zelf kiezen in welke taal ze dat deden (er zaten in het onderzoek sprekers van verschillende eerste én tweede talen) en wat bleek: als ze een genante situatie moesten beschrijven (die keer dat ik in mijn broek had geplast) deden veel mensen dat liever in hun tweede taal. De onderzoekers geven meerdere mogelijke verklaringen voor het fenomeen. Zo voelen mensen zich vaak minder ‘zichzelf’ als ze een vreemde taal spreken. Als mensen genant vinden wat ze zeggen, raakt hen dat dus ook minder persoonlijk. Je speelt meer een rol. Bovendien leer je een vreemde taal vaak op school, en dus in een wat formelere situatie – niet terwijl je als peuter gezellig een liga eet aan de keukentafel. De taal is dus minder verbonden met allerlei emoties. Mijn collega Susanne Brouwer heeft allerlei onderzoek gedaan waaruit blijkt dat mensen zich ook bij ethische keuzes meer door hun ratio laten leiden als die keuze ze in een vreemde taal wordt voorgelegd. **Nauwkeurig** Uit het onderzoek blijkt dat mensen de keuze in dit soort gevallen zelfs maken als ze het echt lastiger vinden om de vreemde taal te spreken. Dat bevestigt het beeld – de vreemde taal functioneert hier als masker. Zonder masker lopen is op zich altijd prettiger, je ademt gemakkelijker, de zon kan warmte geven aan je huid – maar als het gênant wordt, schuif je toch liever zo’n rubberen ding over je hoofd. Het staaft allemaal heel nauwkeurig de opmerkingen van Hans Castorp. Die deed ze dan ook in een andere taal dan zijn moedertaal. Geplaatst op 10/12/2025 * * * terug

Ik werk aan een universiteit die zich na enig gesoebat met de bisschoppen nog steeds katholiek mag noemen, maar die besloten heeft om afscheid te nemen van het idee dat dingen ook nog betekenis kun…

In een artikel in het tijdschrift Cognition doen 29 taalkundigen en psychologen een frontale aanval op een begrip dat lang heel gewoon was in het taalonderzoek

Lang hebben we gedacht dat ingewikkelde taal een manier was om macht te laten gelden, of in ieder geval gold als een vanzelfsprekend teken van expertise.

Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (160) Het Nederlandse sonnet bestaat 452 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan? Illustratie: Susanne van der Kleij A EN Ω Lucas II 4…