Tijdens het Nationaal Theaterweekend krijgt heel Nederland de kans om de kracht van podiumkunsten te ervaren en nieuwe locaties en voorstellingen te ontdekken. Ook ZID Theater in Amsterdam doet traditiegetrouw mee en presenteert een rijk, grensverleggend programma dat naadloos aansluit bij ZID’s missie: theater in al zijn vormen toegankelijk maken voor iedereen. Drie dagen lang staat het theater in het teken van internationale makers uit Italië en België, lokaal talent, interactieve ervaringen en intieme vertellingen die je niet wilt missen. Elke dag biedt een spannend randprogramma dat het hoofdprogramma verdiept en je als bezoeker actief meeneemt in uiteenlopende werelden van dans, theater, soundscapes en experiment.

Vandaag presenteert Kunsten ’92 de Handreiking Weerbare Cultuursector. De handreiking is het resultaat van een jaar onderzoek door het Verwey-Jonker Instituut, in opdracht van Kunsten ’92 en financieel mogelijk gemaakt door het ministerie van OCW. De culturele en creatieve sector heeft behoefte aan handvatten om te kunnen werken in de dynamiek van maatschappelijke spanningen, polarisatie en toenemende druk om positie te kiezen. Regelmatig worden voorstellingen en tentoonstellingen verstoord en medewerkers geïntimideerd. Organisaties voelen druk om zich uit te spreken - of juist te zwijgen. Terwijl kunst en cultuur bij uitstek de plekken zijn waar meerstemmigheid, verbeelding en verbinding mogelijk moeten zijn.

Artistieke vrijheid is een van de pijlers onder onze democratische rechtsstaat. Ze heeft een essentiële functie in een open samenleving. Daarom moet die vrijheid actief worden gekoesterd en beschermd. De Raad voor Cultuur stelt in zijn advies Maken (z)onder druk dat hier een taak ligt voor de politiek, de sector en het onderwijs. Zo kan artistieke vrijheid een wettelijke verankering krijgen, kunnen instellingen hun publieke belang nog meer uitdragen en dienen kunstopleidingen studenten goed voor te bereiden op discussie over hun werk. De Raad voor Cultuur ontving afgelopen jaren signalen van makers en instellingen dat hun werk steeds vaker onderwerp van scherp debat wordt.

Nu deelnemen aan een sportevenement alsof er niets aan de hand is, legitimeert Trumps expansieve politiek. Laat ons land en onze voetballers aan de goede kant van de geschiedenis staan. Hou onze jonge...

‘Ik ben opgevoed met de bijbelvertaling uit 1951, maar ook blij dat er sindsdien vertalingen zijn verschenen waarin nieuwe woorden zijn gevonden.’ Aldus Gouke Moes, dubbel-demissionair minister van OCW. Met deze interessante formulering reageerde hij tijdens het wetgevingsoverleg Cultuur op de vraag van PVV-kamerlid Bosma, die wilde weten wat Moes vond van het verschijnsel ‘sensitivity reader’ bij sommige uitgeverijen. Een fijn staaltje BBB-diplomatie. Hoewel de persoonlijke mening van een minister irrelevant is, probeerde de inmiddels weer vol op het racistische orgel rammende Bosma toch iets met Gouke Moes, wetende dat de man privé minstens zo rabiaat extreem is als de voormalige Kamervoorzitter.

Theatraal en veel. Roomsaus, prik, wolken schuim,laten we dat lyriek noemen. Zaterdag 17 januari was de Grote Zaal van TivoliVredenburg dik twee uur lang een warm bad, met dank aan het Residentie Orkest. En Rufus Wainwright. En sopraan Danielle de Niese. O, ja. Ook nog Carice van Houten, die debuteerde als zangeres van het meer casual poprepertoire. Shakespeare was er ook. Wat een wereld. Wainwright, singer-songwriter van een aantal onvergetelijke popsongs en inmiddels twee opera’s, toerde dit weekend door Nederland met een soort dreamteam. Aanleiding waren zijn bewerkingen van Shakespeare sonnetten, waarbij dit keer een vijftal van die gedichten langskwam waarin de Britse bard de genderverwarring in het Elizabethaanse Engeland salonfähig maakte, dik vierhonderd jaar geleden. 

AI versnelt media en maatschappij, maar legt tegelijk een fundamentele vraag bloot: wie bewaakt vertrouwen, menselijkheid en macht wanneer informatie oneindig reproduceerbaar wordt?

Tryater presenteert op donderdag 22 januari de resultaten die de pilot toegankelijkheid in 2023-2025 voor een theaterbezoek door onder meer blinden, slechtzienden, doven en slechthorenden opgeleverd heeft. Iedere geïnteresseerde is welkom op deze avond, bij de vrolijke en gratis bijeenkomst in de eigen theaterzaal in Leeuwarden. Vrolijke bijeenkomst met bont gezelschap Op donderdagavond zijn onder meer aanwezig paralympisch zwemmer en Tryater-fan Liesette Bruinsma, gebarentolk Thomas Dekker, Gerrie Rozema als wethouder Diversiteit en Inclusie, en actrice Nynke Heeg die samen met aanwezige tolken, inzet van de speciale smart glasses met ondertiteling en gebaren, en een live blindentolk demonstreert hoe Tryater de afgelopen jaren bouwde aan een begrijpelijke theaterbeleving voor alle doelgroepen.

De afgelopen jaren is het aanbod aan popconcerten en -festivals onder druk komen te staan, blijkt uit de Nederlandse Livemuziek Monitor die op 15 januari wordt gelanceerd tijdens muziekconferentie Eurosonic Noorderslag. De Nederlandse Livemuziek Monitor is vanaf nu te downloaden via de website van de Boekmanstichting, klik hier voor meer informatie. Het aantal festivals met popoptredens was in 2024 lager dan de vijftien voorgaande jaren. Ook het aantal plekken waar popconcerten georganiseerd worden, is gedaald van 904 in 2016 tot 626 in 2024. Het aantal popconcerten dat jaarlijks in Nederland georganiseerd wordt bereikte in 2023 en 2024 wel recordhoogten, wat betekent dat het aantal concerten per podium sterk gestegen is.

Annemarie Prins is vandaag, thuis in Amsterdam, op 93-jarige leeftijd overleden. Vanaf begin jaren zestig was zij als regisseur een eigenzinnige en vernieuwende stem in het Nederlandse theater. Het grote publiek kende haar vooral als actrice in tv-series. Ze speelde Tante Maud in Oud Geld, de oude Annie in Annie M.G. en Mevrouw Slothouwer in Het geheime dagboek van Hendrik Groen. Maar ook op het toneel was ze tot voor kort te zien. Nog in 2024 toerde ze door het land met haar enthousiast ontvangen solovoorstelling Over de bergen.

Vrijdag 16 januari presenteert een team onder leiding van Sjarel Ex een langverwacht rapport over de toekomst van de Raad van Toezicht in de culturele sector. Met Jaap van Manen en Mark Michaëla deed Ex anderhalf jaar onderzoek en voerde tientallen gesprekken. Dat leidde tot zeven pijnlijk herkenbare scenario's in hun ‘whitepaper’ 'De onraad van toezicht'. De diagnose is bikkelhard: ‘raden van toezicht van culturele instellingen zijn in de praktijk onaantastbaar' en ‘het zelfreinigend vermogen van raden van toezicht schiet tekort.’ Wie na 36 pagina's analyse hoopt op een paar gepeperde aanbevelingen, komt van een ijskoude kermis thuis.

Utrecht, 12 januari 2026 – Festival Tweetakt maakt met trots de benoeming van Johan Gijsen als nieuwe voorzitter van de Raad van Toezicht bekend. Door het aantreden van Gijsen versterkt het festival het strategisch vermogen van de organisatie. Gijsen volgt hiermee Paul Broekhoff op, wiens termijn na zes jaar ten einde is. De Raad van Toezicht is zeer verheugd met de komst van Gijsen. Hij geldt als een toonaangevend cultureel ondernemer en bestuurder met indrukwekkende palmares in de podiumkunsten en festivalwereld. Zijn brede ervaring op het gebied van artistieke visie, organisatieontwikkeling en bestuurlijke verantwoordelijkheid sluit nauw aan bij de ambities van Festival Tweetakt.

'Zelf de zusters nooit gespeeld' Vorige week overleed actrice Elsje de Wijn. Voor veel Nederlandse theaterliefhebbers en -makers was zij een vaste verschijning in voorstellingen in het 'kleinere' theatercircuit. 21 jaar geleden, in 2005, sprak ik met Elsje de Wijn, Trudy de Jong en Els Ingeborg Smits over hun carrières, die gelijk opliepen. Van hen leeft alleen Trudy de Jong nog. Lees hieronder het interview dat ik met hield in 2005, geschreven voor de regionale kranten van Nederland (Geassocieerde Pers Dienst)

Van Anna Wintour tot Eloise van Oranje: ‘Empire of the Elite’ het boek over de gloriedagen van titels als Vanity Fair, Vogue en The New Yorker onderzoekt hoe media aspiratie creëerden, waarom die verliest aan kracht, en wie vandaag nog hoge en lage cultuur weet te verbinden tot gedeelde verbeelding.

Het jubileumseizoen van Fries theatergezelschap Tryater dat in september 60 werd, gaat na de jaarwisseling met onverminderd enthousiasme verder. Na de uiterst succesvolle openbare voorstellingsreeks Anwar en de wolf in de kerstvakantie, begonnen ondanks het winterweer deze week de repetities voor de volgende titel Plûns. Voor de locatievoorstelling Swimbad (mei-juni) lopen ondertussen dankzij een kortingsactie de kaartverkoopcijfers op. Foto door Tryntsje Nauta Plûns enSwimbad Plûns is een basisschoolvoorstelling voor leerlingen vanaf vier jaar en tourt van 17 februari tot halverwege april door de provincie. De ‘avontuurlijke voorstelling voor bange duikers en dappere vanaf-de-kant kijkers’ onder regie van Tamara Schoppert gaat over dingen durven die je eerder niet durfde, over springen in het diepe.

In Trans Sahara Revisited bouwt het Marmoucha Orchestra voort op het eerdere project Trans Sahara Electro, waarin elektronische muziek en visuals werden ingezet om de historische Trans-Sahara Route te verkennen. In deze nieuwe voorstelling wordt bewust gekozen voor een volledig akoestische benadering. De eeuwenoude handelsroute, symbool van culturele uitwisseling maar ook beladen met een geschiedenis van onderdrukking en slavernij, vormt opnieuw het inhoudelijke vertrekpunt. In samenwerking met Aziz Ozouss verweeft het ensemble traditionele Amazigh-melodieën met nieuwe arrangementen, waarbij ruimte ontstaat voor improvisatie en een directe muzikale dialoog tussen verleden en heden.

Wat brengt 2026 de kunstmarkt? Experts schetsen geen spectaculair herstel, maar wel duidelijke verschuivingen. Minder records, meer stabiliteit. Jongere kopers, een sterker middensegment en een markt die voorzichtig herademt. Hun inzichten laten zien: veerkracht vervangt hype.

Een kritische blik op 50 jaar Nederlands cultuurbeleid: Ervaring, inzicht en complexiteit komen samen. Ontdek wat Erik Akkermans’ verhaal betekent voor de toekomst van de cultuursector.

Toezicht in de culturele sector is geen bijzaak meer, maar het toneel waarop vertrouwen wordt gewonnen of verloren. Het NVTC-jaarcongres liet zien dat de urgentie wordt gevoeld, maar ook hoe groot de kloof is tussen inzicht en handelingsvermogen. Niet incidenten, maar structurele kwetsbaarheden bepalen waarom toezicht vaak te laat opschaalt. Wat opvallend ontbrak: een serieuze reflectie op digitale versnelling, cyberrisico’s en AI als governance-vraagstuk. Wie wil begrijpen waarom moed alleen niet meer volstaat, moet dit stuk lezen.

Laten we het even niet over de oorlog hebben. Altijd welkom in tijden dat het er elke minuut over gaat. Maar dat Theatergroep Aluin dit gevleugelde ‘Don’t mention the war’ tot zulke absurde proporties weet op te rekken met Samson en (een beetje) Delilah, levert best wat breinkramp op. Ik moest even bijkomen van zoveel verwarring na de première, op 20 december. Verhalen kunnen nogal hardnekkig zijn. Het verhaal van de Israëlitische ‘richter’ Samson kreeg ik met de paplepel, genaamd Kinderbijbel, ingegoten. Het moet medio jaren zestig geweest zijn en het moderne Israël was zich als een soort superheld aan het verzetten tegen hedendaagse Filistijnen die het kleine landje van alle kanten aanvielen.

Bestuurders spreken over AI als strategie, makers ervaren het als realiteit. Vier recente rapporten laten zien dat AI geen neutraal hulpmiddel is, maar een verschuiving van macht, risico en verantwoordelijkheid binnen cultuur en media. Productiviteitswinst wordt geïnternaliseerd door organisaties, terwijl onzekerheid en inkomensverlies vooral bij freelancers en makers terechtkomen. De kernvraag is daarmee niet óf AI wordt ingezet, maar wie er bestuurlijk verantwoordelijkheid neemt voor de gevolgen ervan