demokrasi halkın bir kısmının değil tamamının yaşam hakkı korundukça sıhhat kazanır; çokluk ve farklılık zaaf değil, bizatihi güçtür.

O hâlde bilinç geliştikçe, ruh zarifleşir. Zarifleştikçe küçüğün içindeki güzelliği duyar. Ve sonunda şunu anlar:
O’nun her şeyi kuşatan ilmi, en küçük ayrıntıda gizlidir.”

Kur’an’a göre gerçek büyüklük:
Gizlice yapılan bir iyilik”, Gece kalkıp ağlayarak dua eden bir kalp
Sivrisineği örnekten sayan bir idrak”,
Ve bir hurma çekirdeğindeki dengeyi fark eden bir gözdür.

Kur’an’da hakikate ulaşanlar hep “duyarlı” ve “düşünen” kişilerdir:
Şüphesiz bunda düşünen bir toplum için ibret vardır.” (Nahl,11)
Görenler için bunda ayetler vardır.”
(Rûm,50)
Kulağı olan kimse dinlesin diye.”(Kâf,37)
Bu ifadeler bize şunu gösterir:
Hakikat, büyüklüğün değil, derinliğin içindedir.

“Andolsun ki biz bu Kur’an’da insanlar için her türlü misali verdik… Belki düşünürler diye.”
(Zümer, 27)

Misallerin çoğu küçük şeylerden seçilmiştir: karınca, arı, sinek, üzüm salkımı, bir kuş, bir iğne deliği… Çünkü hakikatin kapısı küçülerek açılır.

Bilinç kaba kaldıkça, haz duyabilmek için sürekli dışsal büyüklük arar: büyük yapılar, büyük takılar, büyük arabalar… Çünkü kendi içinde büyüyemeyen, büyümeyi dışarıda göstermelik olarak arar.
Oysa Allah, büyüklüğü azlıkta gösterir...

İnsan ruhu inceldikçe, bakış da hassaslaşır. Sözdeki boşluğu, suda yansıyan titreşimi, çiçekteki kokusuz renkleri fark etmeye başlar. Bu incelik, Kur’an’da “basîret”, “tefekkür” ve “lütuf” gibi kavramlarla yüceltilir. Çünkü hakikat, çoğu zaman büyük seslerin değil, sessiz işaretlerin içindedir.